تأثير زمان برداشت و روش‌هاي خشك كردن بر كميت و كيفيت اسانس گياه نعناع فلفلي (Mentha piperita) در شرايط آب و هوايي شيروان

به‌منظور افزايش عملكرد اسانس گياه دارويي نعناع فلفلي (Mentha piperita) دو آزمايش جداگانه با هدف يافتن بهترين زمان برداشت (قبل از گل‌دهي، در زمان گل‌دهي 50 و 100 درصد) و بهترين روش خشك كردن سرشاخه ها (اشعه مايكرو: 90، 180، 360، 600 و 900 وات؛ آون: 40 و60 درجه سانتي گراد؛ سايه و آفتاب) در سال 1395 در مجتمع آموزش عالي شيروان به ترتيب، بر پايه طرح بلوك هاي كامل تصادفي و طرح پايه كاملاً تصادفي طراحي و اجرا گرديد. اثر زمان برداشت بر ارتفاع بوته، تعداد برگ در بوته، عملكرد تر و خشك گياه نعناع فلفلي معني دار (p≤0.01) بود. ارتفاع بوته بعد ازمرحله 50 درصد گل‌دهي اختلاف معني داري نشان نداد ولي ساير صفات مورد بررسي شامل تعداد برگ در بوته، عملكرد تر و خشك گياه، بازده و عملكرد اسانس بر حسب وزن تر و خشك و مهاركنندگي راديكال هاي آزاد در سرشاخه هاي برداشت شده در زمان گل‌دهي كامل بالاترين ميزان را داشتند كه از نظر آماري اختلاف معني داري را نشان دادند. عملكرد اسانس بر حسب ماده خشك در مرحله تمام گل 1.8 برابر نسبت به مرحله 50 درصد گل‌دهي و 4.6 برابر نسبت به مرحله قبل از گل‌دهي افزايش نشان داد. درصد اجزاي اسانس نيز تحت تأثير زمان برداشت قرار گرفت و بالاترين ميزان آن در مرحله گل‌دهي كامل (98.92 درصد) مشاهده شد كه بالاترين ميزان در منتول (42.39 درصد) و منتون (19.13 درصد) در ميان مراحل برداشت بود. كاربرد اشعه مايكرو كوتاه ترين زمان خشك شدن سرشاخه هاي نعناع فلفلي را ايجاد كرد بطوري‌كه با افزايش توان اشعه مايكرو، زمان خشك كردن كاهش يافت و سرشاخه ها در توان 900 وات در 0.16 ساعت خشك شدند. دماهاي 60 و 40 درجه سانتي‌گراد آون به‌ترتيب از نظر آماري در جايگاه دوم و سوم از نظر سرعت خشك شدن با 10 و 14.6 ساعت قرار گرفتند. خشك شدن در آفتاب و در سايه به ترتيب به 46 و 109.6 ساعت زمان براي رسيدن به رطوبت ثابت نياز داشتند. بيشترين درصد اسانس گياه نعناع فلفلي در روش خشك كردن در سايه بدست آمد (2.13 درصد) و كمترين ميزان در روش خشك كردن با توان 900 و 600 مايكروويو (0.01 درصد) مشاهده شد. پس از روش خشك كردن در سايه بيشترين درصد اسانس گياه نعناع فلفلي در روش آون 40 درجه (2 درصد) و آفتاب (1.44 درصد) مشاهده شد. مطابق نتايج اين مطالعه، برداشت سرشاخه ها در زمان تمام گل و خشك كردن با استفاده از آون در دماي 40 درجه سانتي‌گراد براي گياه نعناع فلفلي جهت افزايش عملكرد اسانس پيشنهاد مي گردد.