پرستار (بحث لغوي و دستوري)

در بعضي دستورهاي فارسي گفته شده‌است كه پرستار صفت فاعلي است كه برخلاف قاعده بر روي بن مضارع ساخته شده‌است، چون مي‌دانيم كه صفات فاعلي‌اي كه با پسوند «-ار» ساخته مي‌شوند بر روي مادﮤ ماضي ساخته شده‌اند (جز بعضي استثنائات در دو ترجمۀ قديم قرآن). راه حلّي كه به نظر دستورنويسان فارسي رسيده اين است كه مشابهت پرست با بُن‌هاي ماضي سبب اين ساخت خلاف قاعده شده‌است. اين توجيه از نظر هم‌زماني نادرست نيست، ولي به‌لحاظ تاريخي در آن ترديد است. بعضي فرهنگ‌هاي ريشه‌شناسي نيز اشتقاق ديگري براي اين كلمه حدس زده‌اند كه آن نيز با قواعد لغت‌سازي در ايراني باستان ناسازگار است. در واقع لفظ *parištar-، كه از قرن نوزدهم بعضي محققان آن را اصل كلمۀ پرستار فارسي شمرده‌اند و امروز نيز در بعضي كتاب‌ها تكرار مي‌شود، نه وجود دارد و نه ساخت آن مطابق قاعده است، به شرحي كه در متن مقاله آمده‌است. در اين مقاله احتمالات مختلف دربارۀ اصل كلمۀ پرستار و ساخت صرفيِ آن سنجيده شده و در ضمن آن سعي شده‌است برخي از ديگر اشتباهات فرهنگ‌هاي ريشه‌شناسي دربارۀ اشتقاق بعضي كلمات وابسته به پرستار اصلاح شود و توضيحاتي اجمالي دربارۀ ساخت صرفي كلمات ساخته‌شده با پسوند -tar عرضه شود كه به نظر نويسنده براي فهم مسئله حائز اهمّيّت است.