نقش‌نماي مفعولي «را» در زبان فارسي: توصيفي پيكره‌بنياد

«را» در زبان فارسي، به‌لحاظ نحوي، نقش‌نماي مفعولي است. همراهي نقش‌نماي مفعولي «را» با مفعول صريح براي برخي از افعال الزامي است‌، اما در ساير موارد به نظر مي‌رسد كه امكان حضور يا عدم حضور آن در جمله با توجه به مفهوم گذرايي قابل تعريف باشد. در رويكرد هاپر و تامپسون (1980) گذرايي مفهومي پيوستاري و به‌عنوان ويژگي بند (و نه‌فقط به‌عنوان ويژگي فعل) در نظر گرفته مي‌شود. براين‌اساس، علاوه بر ويژگي‌هاي افعال، ويژگي‌هاي فاعل و مفعول هم در ميزان گذرايي نقش دارند. طبق تعريف هاپر و تامپسون، اگر مفعولِ كنش‌پذير، اسم خاص، انسان (جاندار)، عيني، مفرد و اسم قابل‌ شمارش و ارجاع‌پذير باشد، بند مورد نظر گذراتر است. در اين پژوهش با اتكا به اين رويكرد تلاش شد تا وضعيت «را» در زبان فارسي مورد بررسي قرار گيرد. فرضيهٔ اين پژوهش بر اين استوار بود كه بايد ميان حضور «را» و گذرايي بند رابطه‌اي وجود داشته باشد. براي بررسي اين فرضيه از پيكرۀ وابستگي نحوي زبان فارسي (Rasooli et al., 2013) استفاده شد. اين پيكره با حجمي حدود نيم ميليون كلمه و سي هزار جمله، حاوي برچسب‌هاي مختلف نحوي است كه به‌صورت دستي برچسب‌گذاري شده‌اند. تعداد مفعول‌هاي مشخص‌شده در اين پيكره حدود بيست هزار مورد است. بررسي‌هاي اين پژوهش نشان داد پربسامدترين مفعول «را»يي، مفعول‌هاي اسمي مفرد بي‌جان است و در بحث معرفگي، اسم‌هاي معرفه و ضماير مفعولي تمايل دارند كه با «را» همراه شوند.