رهيافت عرفاني به آيۀ مباهله با تأكيد بر واژۀ «انفسنا»

در آيۀ مباهله - 61 آل عمران، خداوند متعال از علي بن ابيطالب(ع) به عنوان نفس رسول خاتم(ص) ياد كرده است. بررسي تاريخي و روايي در منابع شيعه و اهل سنت، مشخص مي‍كند كه عبارت «انفسنا» صرفاً به شخص حضرت علي(ع) تعلق دارد و در اين خصوص اختلافي بين فريقين نيست. از منظر كلامي آيۀ شريفه دليلي بر ولايت معنوي و سياسي آن حضرت(ع) دانسته شده است. چنان كه به لحاظ فلسفي اين واژۀ بر نوع خاصي از قرب و نزديكي بين رسول اكرم(ص) و اميرمؤمنان(ع) دلالت دارد .اين كه در رويكرد عرفاني اين واژه به چه معنا و ابعاد مفهومي- ظاهري و باطني آن چگونه قابل تبيين و داراي چه دلالت هستي‍شناختي است، مسأله اين پژوهش است. به نظر مي‍رسد همه معاني پيش گفته ناظر به رويكردهاي مختلف در رهيافت عرفاني به اين آيه و واژۀ «انفسنا» متبلور و افق معنايي معجزه‍گون يافته باشد. چرا كه در اين رهيافت، واژۀ «انفسنا» اشاره به حقيقتي ملكوتي دارد كه از آن به نفس واحد و حقيقت وجودي يكسان خاتم رسولان الاهي حضرت محمد(ص) و خاتم اولياي الاهي، علي بن ابيطالب(ع)  تعبير مي‍گردد. در پژوهش پيش رو كوشش شده است به روش تحليلي، و با تكيه بر متون تفسيري -عرفاني، پنجره‍اي از اين منظر به آيۀ شريفه گشوده و با تأكيد بر واژه «انفسنا» ابعادي از هستي‍شناسي عرفاني اين واژه بازنمايي گردد تا افزون بر راه يافتن به بطني از بطون آيه، دريچه‍اي به فهم آيات و كلمات قرآن به طور عام و ژرفاي كلام رضوي(ع) در ذيل اين آيه و اصطلاح «انفسنا» به ‍طور خاص بگشايد.