اثر تاريخ‌ كاشت بر عملكرد دانه و زيست توده ارزن پروسو در رشت

مقدمه: توليد گياهان علوفه‌اي متنوع مي‌تواند با كاهش مشكلات ناشي از كمبود علوفه، فشار بر منابع طبيعي را كاهش داده و با تأمين نيازهاي دامپروي، به بهبود اقتصاد و امنيت پايدار غذايي كمك كند. در بين اين گياهان، ارزن‌ پروسو به‌دليل توليد بالاي ماده خشك و سازگاري به محيط‌هاي مختلف مي‌تواند نقش مهمي داشته باشد. از آنجا كه نخستين گام براي توليد بهينه علوفه، كاشت آن در زمان مناسب است، اين پژوهش، با هدف ارزيابي تأثير تاريخ هاي مختلف كاشت بر عملكرد دانه و علوفه ارزن پروسو در شرايط آب و هوايي رشت انجام شد.مواد و روش‌ها: براي بررسي تأثير تاريخ كاشت بر عملكرد دانه و زيست‌توده ارزن پروسو (رقم پيشاهنگ) در شرايط آب و هوايي شهرستان رشت (استان گيلان)، آزمايشي در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با چهار تكرار در مزرعه پژوهشي دانشكده علوم كشاورزي دانشگاه گيلان طي دو سال زراعي 97-1396 و 98-1397 انجام شد. تيمارهاي آزمايشي در هر دو سال شامل چهار تاريخ كاشت بودند كه در سال نخست، 8 خرداد، 6 تير، 7 مرداد و 7 شهريور و در سال دوم، 14 خرداد، 16 تير، 14 مرداد و 15 شهريور در نظر گرفته شد. براي اندازه‌گيري عملكرد دانه و عملكرد زيست‌توده، خطوط اصلي هر كرت با رعايت اثر حاشيه برداشت و پس از توزين، بر حسب كيلوگرم در هكتار ثبت شد. اندازه‌گيري سطح برگ و تعيين بيشينه شاخص سطح برگ، از مرحله پنجه‌زني تا برداشت نهايي انجام شد. براي تجزيه واريانس و مقايسه ميانگين داده‌ها از نرم‌افزار SAS استفاده شد.يافته‌هاي تحقيق: يافته‌هاي اين آزمايش نشان داد كه برهمكنش سال و تاريخ كاشت بر عملكرد دانه و زيست‌توده ارزن از نظر آماري معني‌دار بود، به‌طوري كه با كشت ارزن پروسو در تاريخ ششم تيرماه در نخستين سال آزمايش به‌دليل فراهم شدن بهتر شرايط دمايي، بيش‌ترين عملكرد دانه (2182 كيلوگرم در هكتار) و زيست‌توده (9927 كيلوگرم در هكتار) به‌دست آمد. در اين سال، ميانگين وزن ماده خشك خوشه برابر با 25.53 گرم در بوته، ميانگين تعداد خوشه برابر با 15.08 عدد در بوته، تعداد دانه در بوته برابر با 2121 عدد در بوته، وزن هزار دانه برابر با 5.23 گرم و شاخص سطح برگ 5.14 واحد بود. در سال دوم آزمايش و در نخستين زمان كاشت (14 خرداد)، پارامترهاي هواشناسي مانند دماي بيشينه و كمينه (به‌ترتيب 30.24 و 21.46 درجه سلسيوس)، تابش خورشيدي (17.7 مگاژول بر متر مربع بر روز) و ساعت آفتابي (7.67 ساعت) از مقادير مطلوب‌تري در مقايسه با سه تاريخ كاشت ديگر برخوردار بودند. شرايط محيطي مناسب در نخستين زمان كاشت در سال دوم آزمايش نيز موجب افزايش شاخص سطح برگ (3.69 واحد)، ماده خشك خوشه (11.77 گرم در بوته)، تعداد خوشه (6.75 عدد در بوته)، تعداد دانه پر (1345 عدد در بوته) و وزن هزار دانه (4.7 گرم) شد. افزايش مقادير صفات ياد شده نيز در نهايت موجب افزايش معني‌دار عملكرد دانه (1283 كيلوگرم در هكتار) و عملكرد زيست‌توده (6537 كيلوگرم در هكتار) ارزن پروسو شد.نتيجه‌گيري: در مجموع با توجه به نتايج به‌دست آمده از دو سال پژوهش مي‌توان بيان كرد كه با كاشت ارزن پروسو در بازه زماني 14 خرداد الي 6 تير مي‌توان به بيشينه عملكرد زيست‌توده و دانه در منطقه رشت دست يافت.