اميد و نااميدي در جامعه ايران: مطالعه موردي دانشجويان دانشگاه‌هاي شهر تهران

دانشجويان نسلي هستند كه در تعيين آينده كشور نقش دارند و ذهنيت آنان دربارۀ اميد و نااميدي براي طرح‌ريزي آينده‌شان در ايران، بر جامعۀ ايران تأثيرگذار است. موضوع اميد و نگراني دربار‌هٔ آينده در جامعه ايران سال‌هاست كه انديشمندان، سياست‌ورزان و فعالان اجتماعي را متوجه خود كرده‌است. اين مقاله تلاش مي‌كند به چگونگي شكل‌گيري ذهنيت اميدوار يا نااميد دانشجويان در شرايط ايران امروز بپردازد. رويكرد اين مقاله كيفي است و با 26 دانشجوي دختر و پسر از دانشگاه‌هاي ‏دولتي شهر تهران مصاحبه نيمه‌ساختاريافته انجام شده ‌است. روش تحليل اطلاعات در اين پژوهش، تحليل مضمون است. در اين مقاله از مفهوم‌پردازي غسان حاج، مردم‌شناس لبناني‌ـ‌استراليايي درباره جوامع به‌مثابه «مكانيزم‌هاي توليد و توزيع اميد» استفاده شده‌است. يافته‌ها نشان مي‌دهند كه اميدِ جمعي در ميان بخش مهمي از مشاركت‌كنندگان پژوهش غايب است؛ آنها به‌دليل وجود تبعيض‌هاي سيستماتيك و تقاطع تبعيض، از دايرهٔ توليد و توزيع اميد طرد مي‌شوند. يكي از پيامدهاي نااميدي اجتماعي، تمايل به مهاجرت به خارج از ايران در ميان مشاركت‌كنندگان اين مطالعه است. از آن‌جا كه انسداد اقتصادي، سياسي و اجتماعي به گسترش نااميدي اجتماعي در ميان مشاركت‌كنندگان دامن مي‌زند، به ‌رسميت‌ شناختن جنبش‌هاي اجتماعي و گشودگي نهادهاي حكمراني به طرح مطالبات اقتصادي، اجتماعي و سياسي مردم و تلاش در جهت برآورده‌ساختن اين مطالبات، مي‌تواند به گسترش اميد اجتماعي در جامعه كمك كند. نتايج پژوهش مي‌تواند نگاه ما به مسئله اميد را در ميان همه اقشار جامعه تعميق بخشد.