‎برساخت قضايي كنترل جرائم سايبري كودكان و نوجوانان: ‏به ‌سوي ارائۀ نظريه‌اي داده‌ بنياد

در اين مقاله با بهره‌گيري از نظريۀ داده‌ بنياد برساخت ‌گرا، درصدد تحليل نقش برسازندۀ قضات مجتمع قضايي شهيد فهميده تهران در رسيدگي به رفتارهاي معارض با قانون برخط كودكان و نوجوانان هستيم. در اين زمينه، با پيروي از روش‌شناختي كيفي، براي جمع‌آوري داده‌ها از پنجاه‌ودو پرونده در بازۀ زماني فروردين 1395­ تا فروردين 1401، چهار مصاحبۀ فشرده نيمه‌ساختاريافته با قضات شعب چهارگانه مجتمع و يادداشت‌نگاري‌هاي پژوهشگر بهره گرفتيم. جمع‌آوري داده‌ها تا نيل به اشباع نظري ادامه يافت و با استفاده از نرم‌افزار تحليل داده‌هاي كيفي MAXQDA كدگذاري شد. با آشكار شدن ارتباط ميان مقوله‌ها، نظريۀ برآمده از داده‌ها كشف شد. بنابر يافته‌هاي اين پژوهش، چگونگي تعريف واقعيت مشكل رفتار معارض با قانون توسط مقام قضايي، نقش چشمگيري در تعيين طرحوارۀ كاربست الگو يا الگوهاي خاصي براي پاسخگويي به رفتار معارض با قانون خواهد داشت. قضات اغلب با رويكردي فرايندي به پاسخ‌گذاري مي‌پرداختند. الگوهاي به‌كار گرفته‌شده به دو دستۀ الگووارۀ سه سطحي نوگرا و الگووارۀ دوسطحي سنتي تقسيم مي‌شد. الگووارۀ سه سطحي نوگرا، بر محوريت حمايت‌مداري استوار بود و بيشترين تلاش براي حل مسئلۀ رفتار معارض با قانون و آثار ناشي از آن صورت مي‌گرفت. درحالي‌كه قضات باورمند به الگووارۀ دوسطحي سنتي با پايبندي به شكل‌گرايي حقوقي، درصدد احراز انتساب بزه و سنجش خطر احتمالي براي تعيين واكنش مناسب برمي‌آمدند. يافته‌هاي اين پژوهش بيانگر آن است كه «فقدان ظرفيت‌هاي مشاركت با شبكه‌هاي اجتماعي» و «فقدان سياست كيفري افتراقي رايانه‌اي نسل ديجيتال» دو چالش عمدۀ روياروي قضات براي ارائۀ تفاسيري برسازنده همسو با منافع عاليه كودك و نوجوان است.