اخلاق نقلي وحياني به‌ مثابه «ميزان» براي اخلاق فلسفي

يكي از مهم‌ ترين ويژگي‌ ها و امتيازات رويكرد «اخلاق وحياني ـ نقلي» در مقابل «اخلاق فلسفي ـ عقلي» ميزان‌بودنِ اخلاق نقلي براي حكمت عملي است. پژوهش پيشِ‌رو جوانب اين مسئله را به روش تحليلي ـ اسنادي بررسي كرده است. مكتب اخلاق وحياني، موازين خود را در دو قالب «آموزه‌هاي اخلاقي» و «پيشوايان معصوم» ارائه داده است. در يك نگاه كلان، كلّيت مكتب اخلاق فلسفي با موازين اخلاق وحياني، همسويي دارد و نگاه كساني كه در اين ساحت دچار افراط يا تفريط شده‌اند، پذيرفته نيست. در يك نگاه جزئي و تفصيلي، برخي مسائل مطرح در اخلاق فلسفي از موازين اخلاق وحياني فاصله دارد و به همين دليل، در حكمت عملي اسلامي به آن توجه نمي‌شود. آداب شراب‌خوردن و نگاه درجه دوم به بردگان و همچنين به جنس زن در نظام اخلاقي افلاطون و ارسطو و نيز نظريه اشتراك زنان، فرزندان و اموال يا نظريه اختصاص فضيلت اخلاقي به طبقات مرفّه جامعه، برخي از مصاديقي است كه در نسخه يوناني از حكمت عملي مطرح بوده است؛ اما به‌دليل مطابقت‌نداشتن با موازين اخلاق نقلي، در حكمت عملي اسلامي دنبال نشده‌اند. همچنين، بايد توجه داشت «نسبتِ توزيني» كه اخلاق برخاسته از آموزه‌هاي وحياني با مكتب اخلاق فلسفي برقرار مي‌كند، به ضميمه انديشه همسويي وحي و عقل در اخلاق، در شكل‌گيري رويكرد اخلاق تلفيقي در كنار دو رويكرد اخلاق فلسفي و اخلاق نقلي مؤثر بوده‌ است.