راهبردهاي تنوع زيست‌فرهنگي در ذخيره‌گاه زيست‌كره هامون

در ذخيره‌ گاه ‌هاي زيست ‌كره، تنوع زيست‌ فرهنگي به‌عنوان كليد روابط بين فرهنگ و طبيعت مطرح مي ‌شود. استفاده از روش‌ هاي متفاوت مديريت راهبردي از جمله SWOT مي ‌تواند حفاظت پايدار ذخيره‌ گاه زيست‌ كره را تضمين كند. هدف اين پژوهش، كاربرد مدل SWOT در شناسايي راهبردهاي ذخيره‌گاه زيست‌كره هامون در جنوب‌شرق ايران است. براي اين كار با توزيع 30 پرسشنامه بين كارشناسان منابع طبيعي و محيط‌زيست، عوامل داخلي و خارجي تأثيرگذار بر تنوع زيست فرهنگي ذخيره‌گاه مشخص شد. يافته ‌ها نشان داد كه از بين عوامل داخلي، بيشترين نقطه قوّت و ضعف را به ترتيب وجود گودال ‌هاي آبي و واقع‌شدن در منطقه خشك تشكيل مي ‌دهد. از بين عوامل خارجي، بيشترين امتياز فرصت و تهديد را به ترتيب مديريت روابط بين انسان و طبيعت در ذخيره‌ گاه و وابستگي تالاب به منابع آبي خارج از كشور و عدم‌تعهد كشور افغانستان به حق‌ آبه تالاب به خود اختصاص داد. مجموع امتيازات ماتريس ‌هاي ارزيابي عوامل داخلي 3.05 و عوامل خارجي 2.71 محاسبه شد. اين امتياز براي تهديدات و ضعف‌ ها 2.91  بوده كه بيشتر از امتياز قوّت ‌ها و فرصت ‌ها 2.84 بوده است. با توجه به امتياز بالاتر تهديدات و ضعف ‌ها نسبت به قوّت‌ ها و فرصت‌ها، راهبردهاي تدافعي (WT) به عنوان بهترين راهبرد پيشنهاد شد. ارائه طرح حفاظتي بر اساس الگوهاي ذخيره‌ گاه ‌هاي زيست ‌كره، تهيه برنامه مديريت يكپارچه زيست‌ فرهنگي و هماهنگ در خصوص سياست ‌ها و تصميم ‌گيري‌ ها بين دستگاه‌ هاي اجرايي ذي‌نفع، تهيه و اجراي طرح مديريت جامع منابع آب به منظور احياي تالاب هاي هامون و بالابردن آگاهي مردم و جوامع محلي در خصوص ارزش‌هاي زيست فرهنگي ذخيره‌گاه زيست‌كره هامون از مهم‌ترين راهبردهاي تدافعي پيشنهادي بوده است. افزون بر آن، راهبردهاي تهاجمي (SO)، رقابتي (ST) و محافظه‌كارانه (WO) نيز در اولويت‌هاي بعدي ارائه شد. اجراي اين راهبردها مي تواند در مديريت و برنامه‌ ريزي فعلي و آينده تنوع زيست‌ فرهنگي و تصميم‌ گيري و سياست گذاري مؤثرتر ذخيره‌ گاه زيست ‌كره هامون كمك نمايد.