معرفي عوامل ضد تغذيه اي موجود در اقلام خوراكي با منشاء گياهي و راهكارهاي كاهش محتواي آن ها

با رشد صنعت آبزي پروري و عرضه محدود پودر ماهي، استفاده از مواد گياهي مانند دانه‌هاي حبوبات (لوپين و نخود)، دانه‌هاي روغني (سويا، پنبه ، كلزا و آفتابگردان)، غلات (ذرت، برنج و گندم) را ضروري مي‌سازد. كنجالة برگ هاي غني از پروتئين، كنسانتره و ايزولة دانه هاي روغني غيرخوراكي (جاتروفا، كرچك و چريش) به‌عنوان تركيبات خوراك ماهي استفاده مي شوند. با اين حال، چالش اصلي در استفاده از تركيبات گياهي غني از پروتئين در تغذية ماهي، وجود عوامل ضد تغذيه اي در اين نهاده هاي خوراكي است. عوامل ضد تغذيه اي تركيباتي هستند كه استفاده از مواد مغذي و يا مصرف خوراك را در آبزيان كاهش مي دهند و نقش مهمي در تعيين ميزان استفاده از گياهان در خوراك‌دهي حيوانات دارند. اين عوامل مي توانند باعث سوء تغذيه ريز مغذي ها و كمبود مواد معدني شوند. مهم ترين عوامل ضد تغذيه اي شامل مهاركننده هاي پروتئاز، اسيد فيتيك، ساپونين، تانن، سيانيد، اگزالات، گوسيپول، پلي ساكاريدهاي غيرنشاسته اي، فيتواستروژن ها، ميموزين و مايكوتوكسين ها هستند. روش ها و فناوري هاي متداول مختلفي وجود دارد كه مي توان از آن ها براي كاهش سطوح اين عوامل ضد مغذي استفاده كرد. چندين فناوري و روش فرآوري مانند تخمير، جوانه زني، سبوس زدايي، اتوكلاو نمودن، خيساندن و ... براي كاهش محتواي ضد مغذي در غذاها استفاده مي شود. با اين حال، مطالعه و شناخت شيوه هاي مؤثر و بهينه‌سازي شرايط بكارگيري آن ها همچنان از اهميت زيادي برخوردار است. علاوه براين، هر گونة آبزي يك آستانة تحمل امن براي هر يك از مواد ضد تغذيه اي برخوردار است، كه پيش از انتخاب شيوة فرآوري بايد مدنظر قرار گيرد. مؤلفه هاي ديگري چون آثار محيط زيستي و ملاحظات اقتصادي شيوه فرآوري مورد نظر نيز مستلزم توجه ويژه است.