زمينه‌كاوي اجتماعي اعتماد بيماران به پزشكان و راه‌هاي بهبود و ارتقاي آن: يك مطالعه فراتركيب

زمينه و هدف: فهم اين وضعيت چالش‌انگيز مستلزم پژوهش‌هاي علمي است تا بتوان از نتايج آن براي سياستگذاري اجتماعي، آموزشي و بهداشتي استفاده كرد. هدف پژوهش حاضر شناسايي مؤلفه‌هاي اعتماد بيمار به پزشك و فهم چگونگي بهبود «اعتماد» بيماران به پزشكان بود. مواد و روش‌‌ها: روش اين پژوهش كيفي از نوع فراتركيب است. طراحي، اجرا و نتيجه‌گيري اين پژوهش در بازه زماني 1398 تا 1400 انجام شده‌ است. پايگاه‌هاي علمي داخلي و بين‌المللي Normagz، MagIran، SID، Scopus، Science Direct و پايگاه نشريات با دسترسي آزاد مراجع اصلي استخراج متون بود. منطبق با رويكرد هفت مرحله‌اي Sandelowski و Barroso (2007 م.) و با راهبرد جستجوي هدفمند، 110 مقاله انتخاب شدند. براي دستيابي به اطلاعات مورد نياز در خصوص پرسش‌هاي مطالعه، از واژگان كليدي اصلي از قبيل «اعتماد به پزشك»، «رابطه پزشك و بيمار»، «اعتماد بين بيمار و پزشك» و «Trust to Patient»، «Trust between Patient and Physician» و «Relationship between Patient and Physician» استفاده شد. به لحاظ معيار ورود و خروج، انتخاب مقالات بر اساس شباهت‌هاي روش‌شناختي و فراهم‌ساختن پوشش عميق و جامع از ويژگي‌هاي مورد نظر و مؤثر بر نتايج بود. با قياس عنوان، چكيده، روش و يافته‌هاي پژوهش مرحله به مرحله تعدادي مقاله از دايره مطالعاتي حذف شد و در نهايت 54 مقاله مبناي كدگذاري و تحليل قرار گرفت. ملاحظات اخلاقي: در مراحل مختلف طراحي، گردآوري و تحليل داده و يافته‌هاي پژوهش از اصول و موازين اخلاق در پژوهش از قبيل وفاداري به متن، ارجاع‌دهي به منابع و رعايت اصول نگارش علمي تبعيت شده ‌است. يافته‌ها: نتايج اين پژوهش نشان داد كه اعتماد بيمار به پزشك رابطه‌اي پيچيده، دوسويه و متأثر از مؤلفه‌هاي متنوعي است. طبق يافته‌هاي اين پژوهش عوامل اعتمادساز رابطه بيمار و پزشك در سه سطح كلان (اجتماعي ـ فرهنگي)، سطح مياني (قانوني ـ اخلاقي)، سطح خرد (حرفه‌اي ـ تخصصي، فردي ـ روان‌شناختي) طبقه‌بندي شد. افزون برآن، زيرطبقات يا زيرمؤلفه‌هاي اين پژوهش شامل «اعتماد اجتماعي، رضايت اجتماعي، آموزش فرهنگي، مديريت و محيط درمان، حقوق قانوني، اصول اخلاقي، امكانات درمان و بهداشت، محرمانگي، اخلاق علمي، حقوق قانوني، اصول اخلاقي، تعهد شغلي محرمانگي، دانش باليني ـ تخصصي، مهارت كلامي ـ ارتباطي، باورمندي، آگاهي و تجربه درماني بيمار و متغيرهاي دموگرافيك» هستند. نتيجه‌گيري: بر اساس يافته‌هاي اين پژوهش، بهبود رابطه مبتني بر اعتماد ميان بيمار و پزشك مستلزم فراهم‌نمودن شرايط و زمينه‌هاي اجتماعي و حرفه‌اي متنوعي است كه در اين ميان مديريت درمان (افزايش برابري در فرصت‌هاي دسترسي و با كيفيت براي همه و ساخت و تجهيز فضاي درماني بيمارمحور)، يادگيري درمان (آموزش آگاهي‌بخش و تقويت مهارت‌هاي ادراكي و انساني پزشكان و كادر درمان) و مديريت محيط درمان (آموزش مهارت ارتباطي، همزباني با بيماران و فاصله‌گرفتن از جايگاه اقتدارگرايانه براي كليه كادر پزشكي و درمان بر اساس نوع ارتباط)، از ضروريات زيرساختي آن تلقي مي‌شود.