بررسي نگاره مرد سوار بر پرنده در نسخه خطي دقايق الحقايق نصيرالدين محمد معزم هيكلي با رويكرد شمايل شناسانه پانوفسكي

كتاب دقايق الحقايق؛ يكي از نسخه‌هاي خطي مصور در باب علوم غريبه است كه  در آناتولي در سال 671 و 672 قمري به خط مؤلف و با 51 نقاشي از كاتب نسخه تصويرگري شده است. تلفيق علوم ليميا، هيميا، سيميا و احكام نجوم در شكل‌گيري اين كتاب تأثير داشته است. تصاوير اين نسخه ارزش زيادي دارند چراكه اطلاعات گسترده‌اي از اعتقادات مشايخ مسلمان آسياي صغير، در دوره سلجوقي در اختيار ما قرار مي‌دهد. هدف از اين پژوهش بررسي مفهوم نگاره مردي سوار بر پرنده در نسخه دقايق الحقايق بر اساس رويكرد آيكونولوژوي پانوفسكي است. آيكونولوژي داراي سه مرحله اساسي است كه مي‌تواند لايه‌هاي معنايي ظاهري و پنهان نقوش را براي ما آشكار كند. سؤال‌هايي كه در اين زمينه مطرح مي‌شوند: 1. تصوير مردي سوار بر پرنده در اين كتاب بر اساس رويكرد آيكونولوژي بر پايه چه اعتقاداتي شكل‌گرفته است و 2. آيا اين اعتقادات منشايي ايراني دارد؟ ريشه اصلي تصوير مردي سوار بر پرنده بر اساس رويكرد آيكونولوژي را در كجا مي‌توان يافت؟ اهميت و ضرورت بررسي تصاوير اين نسخه آشنايي با اعتقادات پيشينيان و تصويرگري علوم غريبه در قرن هفتم است. براي پاسخ به اين سؤال از روش تحقيق توصيفي-تحليلي و گردآوري كتابخانه‌اي استفاده‌شده است. پس از توصيف نقش مرد سوار بر پرنده و مطالعه متن كتاب، مصاديق تصويري در ساير نسخه‌ها گردآوري‌شده است تا به كمك آن‌ها بتوان علت استفاده از چنين مضموني را دريافت و ريشه‌هاي پنهان تصويري مرد سوار بر پرنده را تفسير كرد. مهم‌ترين نتيجه پژوهش علت استفاده از چنين نقش‌مايه‌اي را مرتبط با مفاهيم كيهان‌شناختي هند مي‌داند. اين نقاشي احتمالاً بايد از غاز مركب برهما -خداي سياره مشتري- الهام گرفته باشد و يا از گارودا، مركب ويشنو كه با سياره عطارد در ارتباط است.