مفهوم دادگري در نگارۀ ثناگويي امير دزدان‏

دادگري به‌عنوان يك مفهوم فراگير، به اشكال مختلف در هنر و ادبيات ايران بروز يافته‌است. در انديشهٔ سياسي ايرانشهري، برقراري نظم دربار، مبتني بر قواعد نظم مقدس كيهاني يكي از الزامات دادگري محسوب مي‌شد. با بروز تحولاتي در دوران شاهرخ، اميران لشكر ضمن لشكرداري، در راستاي كسب قدرت ديواني نيز اقدام مي‌كردند. اين فرايند از منظر انديشهٔ سياسي ايرانشهري مصداقي از بيداد و بي‌نظمي بود. بر اين اساس، به‌نظر مي‌رسد بروز نگارهٔ ثناگويي امير دزدان در نسخهٔ بايسنغري گلستان سعدي، ضرورت بروز دادگري و برقراري نظم دربار را از سوي هنرمندان مكتب هرات و در نسبت با احوال زمانه آشكار مي‌كند. بنابراين با هدف شناخت نسبت مفهوم دادگري و شكل‌گيري نگارهٔ ثناگويي امير دزدان، اين سوال طرح گرديد كه روايت گلستان سعدي از حكايت ثناگويي امير دزدان و تصويرگري آن در نسخهٔ بايسنغري گلستان سعدي، چه نسبتي با ضرورت دادگري و برقراري نظم دربار در زمان حكومت شاهرخ تيموري و فرزندش بايسنغر دارد؟ ضرورت و اهميت اين مقاله نيز در بررسي وجوه سياسي ـ اجتماعي هنر ايران است. روش تحقيق اين مطالعه توصيفي- تحليلي و تاريخي و روش گردآوري داده‌هاي آن به‌صورت اسنادي و كتابخانه‌اي است. نتايج به‌دست‌آمده نشان مي‌دهد كه نگارهٔ ثناگويي امير دزدان، با توجه به شواهد تاريخي در زمرهٔ آثار سنت اندرزدهي سياسي و آشكاركنندهٔ ضرورت توجه حاكم به دادگري و برقراري نظم دربار است. اين تصوير كه وضعيتي از بيداد را تجسم مي‌بخشد، نقش و حضور اميران تيموري در دربار را نظيري بر امير دزدان طرح مي‌كند. از طرف ديگر، نگارگران در تداوم نقش سعدي در اندرزدهي سياسي، ناشايست‌بودن ثناگويي در دربار را نيز موردتوجه قرار داده و عاقبت ناپسند آن را متذكر مي‌شوند.