تحليل‎ ‎ساختاري و تطبيق مضامين آثار قلمزني دوره‌ها‌ي صفوي و معاصر‏

هنر قلمزني در دورهٔ اسلامي، مضامين متنوعي را در قالب‌هاي گوناگون ارائه داده‌است. از آن ميان، دورهٔ صفوي با اعلام «تشيع» به‌عنوان مذهب رسمي كشور، هنرمندان قلمزن را به خلق آثاري مُلهم از هويت اسلامي‏-‏ ايراني خويش ترغيب نمود. هنر قلمزني دورهٔ ‏معاصر نيز با بهره‌گيري از سبك اصيل و سنتيِ فلزكاري ايران، درنهايتِ مهارت و ظرافت در حال اجراست. به دليل مشابهت‌هاي بي‌شمار بافت فرهنگي و ديني ايران در اين دو مقطع تاريخي، نمونه آثار شاخص قلمزني هردو دوره در يك قاب موردتطبيق قرار گرفته‌اند. هدف اين پژوهش، يافتن وجوه تشابه شكلي و تفاوت‌‌هاي ساختاري اين آثار در رويكردي تحليلي است. پرسش‌هاي پژوهش نيز در همين راستا و عبارتند از: با وجود ساختار حكومتيِ مشابه در ادوار صفوي و معاصر، مهم‌‌ترين وجوه تمايز و تشابه ميان هنر قلمزني اين دوره‌ها به‌لحاظ مضمون نقوش به‌كاررفته در آن‌ها چيست؟ مطالعهٔ ‏ارتباط معنادارِ ميان كاربرد و موضوع‌سازي آثار قلمزني دورهٔ ‏صفوي، چه كمكي به رونق قلمزني دورهٔ ‏معاصر خواهد كرد؟ روش انجام تحقيق به‌لحاظ ماهيت، تركيبي از روش‌هاي تاريخي، توصيفي، تطبيقي و تحليلي است و شيوهٔ ‏گردآوري اطلاعات آن مبتني‌بر مطالعات اسنادي، منابع كتابخانه‌اي (بهره‌گيري از نتايج مدون مقالات علميِ مرتبط)، مشاهدهٔ ‏منابع موزه‌اي و مصاحبه است. درنهايت اين نتيجه قابل استنباط است كه آثار قلمزني عصر صفوي در استفادهٔ ‏مكرر از خط نستعليق براي اشعار فارسي، واجدِ اصل ملي‌گرايي و در استفاده از خط‌هاي ثلث و نسخ براي آيات، ادعيه، اسامي ائمه و صلوات كبيره متعهد به اصل تشيع بوده‌اند. قلمزنان دورهٔ ‏معاصر نيز با طبيعت‌نگاري، مجلس‌سازي، صحنه‌هاي مربوط به شكارگاه و نبرد، نمايش زندگي روزمرهٔ ‏مردم عادي و طبقهٔ كارگر، آثاري مُلهِم از هنر نگارگري ايران در عصر صفوي و پس از آن را خلق مي‌كنند. مضامين ادبي و عرفاني، اوج اشتراك معنايي قلمزني اين دو دوره‌ است.