آسيب‌شناسي بازاري‌شدن قالي‌هاي عشايري استان فارس با تأكيد بر الياف مصرفي

قالي‌‏هاي عشايري استان فارس به‌‏عنوان يكي از توليدات عشايري مهم ايران، نمودي از هويت، فرهنگ، آداب‌‏ و‌‏ رسوم و هنرهاي بومي و كاربردي اين عشاير هستند. در سال‌‏هاي گذشته، نفوذ سليقه و معيارهاي جامعهٔ بازار در فرايند توليد قالي‌‏هاي عشايري فارس تأثيرات قابل‌‏توجهي داشته‌است. مسئله اصلي پژوهش حاضر، دور‌شدن قالي‌‏هاي عشايري فارس از شاخصه‌‏هاي فرهنگي و بومي خويش تحت‌‏تأثير جامعهٔ ‌‏بازار بوده و هدف از پژوهش، شناخت عوامل زمينه‌‏ساز تغييرات هويتي و فرهنگي در مؤلفه‌‏هاي فني قالي‌‏هاي عشايري فارس است. سؤال اصلي پژوهش معطوف به شناسايي تبعات بازاري‌شدن در الياف مصرفي قالي‌‏هاي عشايري فارس است. پژوهش به‌لحاظ روش برخورد با داده‌‏ها از نوع كيفي است كه با استفاده از داده‌‏هاي حاصل از منابع كتابخانه‌‏اي و مصاحبه‌‏هاي كيفي با مطلعين كليدي، به روش توصيفي- تحليلي و با استفاده از انديشه‌هاي انتقادي مكتب فرانكفورت به انجام رسيده‌است. جامعهٔ آماري تحقيق شامل ۵0 نمونه از قالي‌‏هاي بافته‌شده در جغرافياي عشايري استان فارس است كه به شيوهٔ هدفمند و با نمونه‌‏گيري حداكثريِ در دسترس، انتخاب و در راستاي سوالات تحقيق موردمطالعه واقع شدند. نتايج نشان مي‌دهند در چند دههٔ ‌‏اخير يكجانشيني عشاير، تغيير در سبك ‌‏زندگي، نفوذ مظاهر زندگي ماشيني و مهم‌‏تر از همه توليد قالي به قصد عرضه در بازار، باعث شده ابعاد فني و الياف مصرفي قالي‌‏هاي عشايري فارس دچار تغييرات اساسي شوند. تداوم و تثبيت اين تغييرات موجب انحراف از مباني هويتي ‏و شناخته‌شدهٔ قالي‌‏هاي عشايري فارس شده‌است. مصاديق بازاري‌شدن قالي‌‏هاي عشايري فارس عبارتند از: توليد ‌‏قالي با الياف‌‏ صنعتي و ماشيني، اولويت‌دادن به سليقهٔ مخاطب و تغيير در الياف مصرفي، ازبين‌رفتن هويت بومي و فرهنگي قالي‌‏هاي اصيل عشاير، كه به يكسان‌‏سازي مباني هويتي و كم‌‏رنگ‌شدن مزيت‌‏هاي جغرافيايي و فرهنگي قالي‌‏هاي عشايري و تبديل آن‌‏ها به كالاهاي بازاري منجر شده‌اند.