تبيين مؤلفه‌هاي تأثيرگذار برتحقق آموزه‌هاي اسلامي در نظام كاركردي باغ ايراني

در قرآن كريم و احاديث توصيف بهشت به‌طور مفصل بيان شده است باغ‌هاي گسترده با درختان انبوه و نهر‌هاي جاري از زير درختان و قصر‌هاي باشكوه كه اقامتگاه دائمي مسلمانان است. باغ ايراني همواره نمودي از بهشت و باغ‌هاي بهشتي بوده و باغ‌هاي ايراني با تركيبي از فضاي سبز و كاركرد ابنيه‌ مستقر در آن‌ها در دسته‌بندي‌هاي متفاوتي قرار گرفته‌اند و داراي كاركرد‌هاي متنوعي بوده‌اند. هدف از اين پژوهش تطبيق كاركرد باغ‌آموزه‌هاي اسلامي با باغ ايراني و بررسي عوامل تأثيرگذار در تحقق آموزه‌هاي اسلامي در نظام كاركردي باغ ايراني است و به سؤال‌هاي كاركرد باغ‌ ايراني تا چه حدي با كاركرد باغ‌آموزه‌هاي اسلامي مطابقت دارد؟ چه عواملي و چگونه بر تحقق آموزه‌هاي اسلامي در نظام كاركردي باغ ايراني تأثيرگذارند؟ به روش توصيفي-تحليلي و با رويكرد تطبيقي پاسخ داده مي‌شود. روش گردآوري اطلاعات در گام اول با مطالعه اسنادي-كتابخانه‌اي مؤلفه‌هاي باغ‌آموزه‌هاي اسلامي استخراج شده و در يازده نمونه باغ ايراني بررسي مي‌شود. در گام بعدي با مصاحبه‌ ميداني و بهره‌گيري از روش دلفي، از نظرات خبرگان عوامل تأثيرگذار در تحقق آموزه‌هاي اسلامي در نظام كاركردي باغ ايراني شناسايي و بررسي مي‌شوند. در راستاي دستيابي به هدف پژوهش با تطابق باغ ايراني و باغ در آموزه‌هاي اسلامي مي‌توان نتيجه گرفت كه با توجه به كاركرد باغ‌آموزه‌هاي اسلامي دسته‌بندي كه براي كاركرد باغ‌ ايراني مي‌توان ارائه كرد باغ‌كاخ، باغ‌كوشك، باغ‌منزل، باغ ميوه، باغ‌تخت، باغ آب و باغ تجير است. عوامل تأثيرگذار كه در تحقق آموزه‌هاي اسلامي در نظام كاركردي باغ ايراني نقش دارند شامل مؤلفه‌هاي جامعه‌شناسي (جايگاه سياسي و اجتماعي افراد) و مؤلفه‌ جغرافيا (اقليم منطقه) كه باعث ايجاد محدوديت‌هايي در تحقق آموزه‌هاي اسلامي مي‌شوند و مؤلفه‌ جامعه‌شناسي (فرهنگ، امنيت و اقتصاد) و مؤلفه‌ جغرافيا (عوارض زمين) جزء عوامل تقويت‌كننده و هم‌راستا با آموزه‌هاي اسلامي هستند. نتايج نشان‌مي‌دهد مؤلفه‌هاي عوامل محدودكننده تأثير بيش‌تري نسبت به مؤلفه‌هاي عوامل تقويت‌كننده در تحقق آموزه‌هاي اسلامي در كاركرد باغ‌هاي ايران دارند. در عوامل محدودكننده مؤلفه‌ جامعه‌شناسي تأثير بيش‌تري از مؤلفه‌ جغرافيا دارد.