بررسي وجوه تشابهات بين‌فرهنگي ايران و مصر بر مبناي مطالعات سفالينه‌هاي زرين‌فام قرون مياني اسلامي

با گسترش اسلام در قرون مياني و قرارگيري ايران در موقعيت خاص جغرافيايي، ارتباطات فرامنطقه‌اي ايران و ديگر كشورها از جمله مصر از طريق راه‌هاي تجاري، زميني و دريايي گسترش يافت كه علاوه‌بر تجارت، باعث مهاجرت بسياري از افراد به ايران و بالعكس شد و به برقراري و تعاملات فرهنگي بين‌منطقه‌اي دامن زد. سفال يكي از مهم‌ترين و فراوان‌ترين داده‌هاي مادي در باستان‌شناسي است؛ از انواع مهم سفالينه‌هاي توليدي در قرون ميانۀ اسلامي، سفال زرين‌فام است. اين‌گونه از سفال به علت تجملي‌بودن و به‌كارگيري نقوش فراوان در تزئيناتش غالباً موردتوجه مردم قرار دارد و از كالاهاي مبادلاتي است؛ بنابراين، با مطالعات شمايل‌نگاري آن مي‌توان به ميزان تعاملات فرهنگي دو منطقه پي برد. اين پژوهش كه با روش توصيفي - تحليلي و با استفاده از منابع كتابخانه‌اي و اطلاعات موزه‌هاي جهان انجام شده است، در پي پاسخ به اين پرسش است كه چه تشابهاتي بين سفال‌هاي زرين‌فام مصر و ايران وجود دارد و چطور مي‌توان تبادلات سياسي - فرهنگي مصر و ايران را توجيه كرد؟ نتايج حاصل نشانگر آن است كه بسياري از نقوش سفالينه‌هاي زرين‌فام مصر و ايران مشابه هم هستند و بخشي نيز مشترك است كه بر پايةۀ دو عامل انجام شده است: 1- تجارت 2- مهاجرت سفالگران به ايران. درواقع توليد سفال زرين‌فام در ابتدا به‌عنوان يك كالاي فاخر، تحت‌تأثير عوامل سياسي و متكي به حاكميت بوده است و به‌مرور مورداستفادۀ اقشار متوسط جامعه قرار گرفته و فراواني نسبي بالايي دارد؛ بنابراين فراواني اين سفال در يك منطقه بيانگر قدرت تجاري و رونق اقتصادي يك حكومت است.