تحليل سپهر نشانه‌اي شعر «در آستانه»‌ احمد شاملو بر اساس نظريۀ يوري لوتمان

«سپهر نشانه‌اي» اصطلاحي ابداعي در نظريۀ يوري لوتمان است و بر فضاي انتزاعي محصوري دلالت دارد كه نشانه‌ها تنها درون آن معنا مي‌يابند. آنچه درون مرزهاي اين سپهر قرار مي‌گيرد واجد فرهنگ و نظم دروني است و خارج از آن فضاي فرانشانه‌اي يا غيرنشانه‌اي را تشكيل مي‌دهد كه دچار بي‌نظمي و آشوب است و نشانه-معناشناسي در آن تعريف‌پذير نيست. لوتمان معتقد است بر اثر سازوكارهايي همچون طرد و جذب در مرزها، سپهر نشانه‌اي همواره در حال تغيير است. «در آستانه» از احمد شاملو شعر بلندي است كه در اواخر عمر او سروده شده است و جمع‌بندي فلسفي و اعتقادي او را در خصوص زندگي، مرگ و وضعيت پس از مرگ در خود جاي داده است. در مقالة حاضر با به‌كارگيري نظرية نشانه‌شناسي فرهنگي لوتمان به تحليل سپهر نشانه‌اي اين اثر پرداخته شده است. تحليل‌هاي انجام شده نشان مي‌دهد شاملو عناصر متافيزيكي را از سپهر نشانه‌اي طرد كرده، مرز تمايز خود با طبيعتِ غيرانساني را پررنگ نموده و با تهي كردن سپهر نشانه‌اي از عناصر طبيعي و فراطبيعي، ميدان را براي محوريت يافتن نقش انسان و برجسته نمودن جايگاه او مهيا كرده است.