تحليل سفرنامۀ خسي در ميقاتِ جلال آل احمد از منظر ژئوپوئتيك

ژئوپوئتيك رويكرد جديدي است به فضا (مكان) در ادبيات كه كِنت وايت، نويسنده، شاعر، فيلسوف و گردشگر اسكاتلندي در دهه‌ 90 ميلادي مطرح كرد. اين رويكرد نقدي به فضا در ادبيات برخلاف نظريۀ «بوطيقاي فضا»ي «گاستون باشلار» و «نقد جغرافيايي» «وستفال»، علاوه بر توجه ويژه به مكان ها و توصيف آنها، به رابطۀ عميق انسان و زمين و همچنين احساسات و عواطفي كه از رابطۀ اين دو به وجود مي‌آيد و تفكر انتقادي نويسنده به مكان ها، مي پردازد. اين پژوهش به روش تحليل محتوا، با توجه به نقش مهمي كه سفرنامه ها به مكان مي دهند ازيك سو، و فضاي معنوي حاكم بر سرزمين وحي كه منجر به انفعالات روحي و فكري جلال آل احمد داشته است از سوي ديگر، به تطبيق مؤلفه هاي نظريۀ ژئوپوئتيك بر سفرنامۀ خسي در ميقات پرداخته است. نتايج به دست آمده از اين پژوهش حاكي از آن است كه عناصر مهمي از نظريۀ ژئوپوئتيك همچون فرهنگ، مكان، زمين، زبان شاعرانه، فلسفه، عرفان و گره خوردگي احساسات با مكان به طرق مختلفي در اين اثر در هم تنيده شده اند و همگي در شكل گيري خوانش ژئوپوتيكي سفرنامه نقش دارند. نويسنده در خسي در ميقات برخلاف ديگر آثار رئاليستي، تنها به توصيف صرف مكان اكتفا نمي كند بلكه اين توصيفات را با نگاهي عرفاني و فلسفي پيوند مي زند به طوري كه احساسات نويسنده با فضاهاي داستان گره مي خورد و با تفكري انتقادي نسبت به داشتن جهاني بهتر به توصيف مكان ها مي پردازد.