عوامل مؤثر بر اتحاد استراتژيك جمهوري اسلامي ايران و سوريه در دهه 1980

اتحاد ايران و سوريه از جمله اتحادهاي مهم، نادر و طولاني‌مدت در طي چندين دهه‌ي گذشته در سطح سياست و امنيت خاورميانه بوده است. اين اتحاد كه يكي از تأثيرات بيروني پيروزي انقلاب اسلامي و ناشي از تغيير در ماهيت اتحادها و صف‌بندي‌هاي موجود منطقه‌اي بوده و در ابتداي دهه‌ي 1980 ايجاد گرديد، علي‌رغم بسياري از تحليل‌ها نه تنها در كوتاه مدت فرونپاشيد؛ بلكه توانست تقويت و تداوم يابد و تنها به سوريه و ايران محدود نشود، بلكه ابعاد وسيع منطقه‌اي در لبنان، فلسطين و حتي فراتر از آن پيدا نمود و در نهايت به تشكيل محور مقاومت انجاميد. از اين رو پرسش اصلي اين مقاله عبارت است از اينكه: چه عوامل و مؤلفه‌هايي در شكل‌گيري و تقويت اتحاد ايران و سوريه طي دهه‌ي 1980 تأثيرگذار بوده‌اند؟ فرضيه مقاله آن است كه: زمينه‌ها و بسترهاي مادي و معنايي ايجاد كننده الگوي دوستي و همكاري و تعامل نزديك امنيتي بين ايران و سوريه به شكل‌گيري و تقويت اتحاد آنها و مقابله با تهديدات مشترك و تأمين منافع مشترك در دهه‌ي 1980 گرديد. بررسي مسأله با كمك نظريه مجموعه امنيتي منظقه‌اي، و با استفاده از روش توصيفي- تحليلي و منابع كتابخانه‌اي و اينترنتي نشان دهنده‌ي آن است كه مهم‌ترين ملاحظات امنيتي (مادي و معنايي) و مؤلفه‌هاي شكل‌دهنده و تقويت كننده اتحاد بين ايران و سوريه عبارت بوده‌اند از: وجود بسترها و زمينه‌هاي هويتي و ايدئولوژيك و استراتژيك مشترك و منافع و تهديدات مشترك ناشي از آن در سطح منطقه‌اي؛ ادراك مشترك از تهديد رژيم صهيونيستي در منطقه؛ وجود ايدئولوژي‌هاي تجديدنظرطلب، و اشتراكات ايدئولوژيك در ضديت با آمريكا و منازعه با رژيم صهيونيستي؛  مقابله ايران و سوريه با تهديدات امنيتي از سوي عراق و مقابله با برتري‌طلبي آن؛ حمايت سوريه از ايران در طول جنگ عراق عليه ايران؛ نقش اشتراكات مذهبي- ايدئولوژيك؛ تلاش دو كشور ايران و سوريه براي كسب مشروعيت مذهبي در سطح خارجي، و تأمين منافع ايران و سوريه در قالب اتحاد، در جهان عرب، به ويژه لبنان.