ارزيابي شاخص هاي مورفولوژيكي و فيزيولوژيكي در گزينش ژنوتيپ هاي متحمل پنبه تحت تاثير بيماري پژمردگي ورتيسيليومي

سابقه و هدف: بيماري پژمردگي ورتيسيليومي يكي از مهم ترين عوامل خسارت زاي و عامل محدود كننده كشت پنبه در سراسر جهان است. اين بيمارگر باعث كلروز برگ، نكروز يا پژمردگي، ريزش برگ يا غوزه و حتي مرگ گياه مي شود. همچنين باعث كاهش كمي و كيفي محصول مي شود. با توجه به اهميت اقتصادي بيماري پژمردگي ورتيسيليومي پنبه، بهترين روش مبارزه با اين بيماري استفاده از ارقـــام متحمل به بيماري اســـــت. بنابراين اصلاح و پرورش ارقام مقاوم در طيف گسترده اي به عنوان يكي از موثرترين روش هاي كنترل محسوب مي شود. اين آزمايش به منظور تعيين اثر بيماري بر خصوصيات مورفولوژيكي و فيزيولوژيكي ارقام پنبه در راستاي شناسايي ژنوتيپ هاي متحمل انجام شد. مواد و روش‌ها: آزمايش در طي دو سال 1399- 1400 و به صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملاً تصادفي در سه تكرار در گلخانه مركز تحقيقات آموزش كشاورزي و منابع طبيعي خراسان رضوي ( بخش گياه پـــزشكـــي) انــجام شد. در سال اول ده رقم تجاري پنبه ايران متعلق به گونه Gossypium hirsutum كشت شدند. در آزمايش سال اول صفات زراعي پنبه از قبيل ارتفاع بوته، تعداد برگ، تعداد شاخه رويا، قطر طوقه، اندازه سطح برگ، شدت بيماري، شاخص كلروفيل، محتواي نسبي آب برگ و هدايت الكتريكي اندازه گيري گرديد. در سال دوم، دو رقم متحمل (بختگان) و حساس (ورامين) منتج از آزمايش سال اول همراه با رقم مقاوم ترموس 14 در گلخانه كشت گرديد. در اين مرحله ارزيابي ميزان پرولين، كربوهيدرات هاي محلول و فنل كل در زمان هاي مختلف بعد از تلقيح با قارچ بيمارگر انجام شد. تمام صفات اندازه گيري شده در طي دو سال با استفاده از نرم افزار آماري SAS تجزيه واريانس و با استفاده ازآزمون دانكن، ميانگين ها مقايسه شدند. يافته ها: در سال اول مشخص گرديد در بين ده ژنوتيپ كشت شده، تمام صفات زراعي ( به غير از ارتفاع) در رقم بختگان بيشتر و در رقم ورامين كمتر از ارقام ديگر بود. تحت شرايط آلودگي بيشترين شدت بيماري مربوط به ارقام ورامين و كوكرهاندرد بود. در حالي كه كمترين شدت بيماري مربوط به رقم بختگان بود. صفات فيزيولوژيك مانند شاخص كلروفيل، محتواي نسبي آب در رقم بختگان بيشتر و در ورامين كمتر بود. در مورد نشت الكتروليتي غشاء ( پايداري نسبي غشاء) اين قضيه برعكس بود. در سال دوم يافته ها از اين قرار بود در بين سه ژنوتيپ كشت شده به ترتيب ترموس14 ( مقاوم)، بختگان ( متحمل) و ورامين ( حساس)، ميزان صفات بيوشيمايي پرولين، كربوهيدرات و فنل كل افزايش قابل توحهي در گياهان آلوده نسبت به گياهان شاهد ( عدم تلقيح با قارچ بيمارگر) داشت.نتيجه گيري: بنابراين گياهان با تعداد شاخ و برگ بيشتر، شاخص كلروفيل و محتواي نسبي آب بالاتر، نشت الكتروليتي پايين تر، ميزان پرولين، كربوهيدرات و فنل بيشتر در مقابل آلودگي به اين بيماري تحمل بيشتري دارند.