بررسي روابط خصوصيات كمي و كيفي با عملكرد و اجزاي عملكرد در ارقام پنبه

سابقه و هدف: پنبه (Gossypium hirsutum) يك گياه صنعتي مهم است كه افزايش عملكرد الياف يكي از اهداف اصلاح آن است. در توليد يك رقم زراعي خصوصيات متعددي در نظر گرفته مي‎شود كه اكثر آن‎ها با يكديگر و با عملكرد همبستگي بالايي دارند. اين تحقيق به‌منظور بررسي همبستگي و تجزيه ضرايب مسير (رابطه علي معلولي بين صفات) و اجزاي عملكرد در پنبه انجام شد. هدف از انجام اين پژوهش شناسايي خصوصيات مؤثر بر عملكرد، درك بهتر روابط بين صفات با يكديگر و بررسي رابطه بين عملكرد وش با اجزاي آن در ارقام جديد پنبه بود. مواد و روش‌ها: بذور مربوط به هفت دورگ ممتاز پنبه همراه با سه رقم تجاري پنبه، در آزمايشي در قالب طرح بلوك‎هاي كامل تصادفي با چهار تكرار در ايستگاه تحقيقاتي هاشم‌آباد در ارديبهشت سال 1397 كشت شدند. صفات ارتفاع بوته، طول و تعداد شاخه هاي رويا، طول و تعداد شاخه‌هاي زايا، تعداد غوزه در بوته، وزن غوزه، عملكرد وش و زودرسي مورد بررسي قرار گرفت. پس از تجزيه واريانس و مقايسه ميانگين صفات به روش دانكن، ضريب همبستگي بين صفات محاسبه شد و با استفاده از تجزيه رگرسيون گام به گام و تجزيه ضرايب مسير صفات مؤثر در عملكرد شناسايي و مشخص شدند.يافته‌ها: نتايج حاصله از انجام اين آزمايش نشان داد كه رقم گلستان خصوصيات كمي و كيفي مناسبي داشته و عملكرد بالايي دارد. همچنين رقم SB26 از نظر درصد كيل و ظرافت الياف نسبت به ساير ارقام برتري داشت. نتايج بررسي همبستگي ساده بين صفات نشان داد عملكرد همبستگي مثبت و معني‎داري با صفات تعداد شاخه رويا (0.668) و تعداد غوزه (0.7) داشته ولي همبستگي معني‌داري با ساير صفات نشان نداد. نتايج رگرسيون گام به گام براي عملكرد نشان داد صفات تعداد غوزه، وزن غوزه و تعداد شاخه زايا مهمترين صفات در تعيين عملكرد است و در مجموع 83.8 درصد از واريانس عملكرد را توجيه نمود. همچنين تجزيه خوشه‏اي براي گروه‎بندي ارقام آن‎ها را در 4 گروه مجزا قرار داد. نتيجه‌گيري: به‌طور كلي نتايج حاصل از مقايسه ميانگين ارقام مورد مطالعه نشان داد هر چند بين ارقام از لحاظ عملكرد تفاوت معني‌داري مشاهده نشد اما با توجه به مجموعه صفات، مي‌توان ژنوتيپ‌هاي TJ82، SB7 را بدليل آن‌كه عملكرد بالاي 3 تن داشتند و ژنوتيپ SB26 را به‌خاطر زودرسي، درصد كيل بالا و ظرافت الياف به‌عنوان ژنوتيپ‌هاي در دست معرفي و جايگزين رقم گلستان مد نظر قرار داد و در پروژه‎هاي اصلاحي آتي از آن‌ها استفاده كرد.