بررسي تاريخ بيهقي با رويكرد تحليل گفتمان

اگر زبان را نه آينۀ منعكس‏كنندۀ مبارزه‏ها، بلكه موضوع مبارزه‏ها و ابزار مبارزه‏ تلقي كنيم، ديگر به جاي آن بايد از دال گفتمان استفاده كرد كه مفاهيم قدرت و زبان را در يك درهم‌تنيدگي مداوم و تفكيك‌ناپذير مفهومي، قابل فهم مي‏سازد. درهمين راستا اين مقاله بر آن است تا با روشي گفتماني و با اتخاذ ديدي انتقادي متن تاريخ بيهقي را به‌عنوان يكي از تأثيرگذارترين متون كلاسيك ادبيات فارسي بفهمد و بخواند. به عبارت ديگر با قرار دادن اين متن در بافت گفتماني‏اش و رابطۀ‏ ديالكتيكش با قدرت و فهميدن اين متن به‌عنوان ميدان مبارزۀ‏ قدرت‏ها و گفتمان‏هاي متضاد و متخاصم جامعه بتوان به فهمي نو از آن دست پيدا كرد. براي رسيدن به اين هدف از روش تحليل گفتمان انتقادي فركلاف براي انجام تحليل‏هاي خرد متني، و از نظريۀ گفتمان لاكلاو و موف براي انجام تحليل‏هاي كلان گفتماني عصر بيهقي، به‌طور هم‌زمان و تركيبي بهره مي‏گيرد تا بتوان به نوعي تحليل گفتماني خرد و كلان رضايت‌بخش از متن و عصر تاريخ بيهقي دست پيدا كرد. متن تاريخ بيهقي چنان كه نشان داده مي‏شود، نه منعكس‌كنندۀ‏‏ راستين مبارزات بلكه خود بخشي از فرايند مبارزه است. اين متن تحت تأثير زنجيرۀ گفتمان‏هاي حاكم است و عليه گفتمان‏هاي پيراموني به‌كار گرفته مي‏شود. تاريخ بيهقي، تحت تأثير گفتمان كه ذهن دوقطبي متن را به يك بازنمايي جهت‏دار از جريان امور و واقعيت‏ها مي‏كشاند، گفتمان‏هاي حاكم را برجسته مس‌سازد و گفتمان‏هاي پيراموني را به حاشيه مي‏راند.