تيغ تهمورث

يكي از موضوعات رايج در اساطير و حماسه‌هاي جهان، اختصاص رزم‌افزارهايي شگفت براي پهلوانان است، كه وجهِ مشترك همگيِ آن‌ها، تفاوت و تمايزي است كه با رزم‌افزارهاي معمولي دارند. گرچه در منظومه‌هاي پهلوانيِ اصيلي چون شاهنامه، گرشاسب‌نامه، بهمن‌نامه و كوش‌نامه، با تعداد انگشت‌شماري از اين رزم‌افزارهاي شگفت پهلوانان روبه‌رو هستيم، ولي در عوض، در طومارهاي نقالي شاهنامه، منظومه‌هاي پهلواني متأخّر و قصه‌هاي حماسي-ماجراجويانۀ عاميانۀ فارسي، با انبوهي از اين‌دست رزم‌افزارها مواجه‌ايم كه معروف‌ترين و شاخص‌ترينِ آن‌ها، «تيغ تهمورث» است. اين تيغ كه ساخته و پرداختۀ ذهن خلّاق نقالان و قصه‌پردازان است، تيغي است سِحرگشا كه فقط خاندان رستم از آن بهره مي‌جويند، و اگر هم نمونه‌هاي بسيار معدودي از آن را در دست پهلوانان ديگر مي‌بينيم، آنان، پهلواناني هستند كه ساخت‌و‌پرداخت كردار و خويش‌كاري‌هايشان، تحت تأثير قصه‌هاي رستم بوده است. اهميت پژوهش پيشِ ‌رو در آن است كه نگارنده، به ريشه‌شناسي اساطيري تيغ تهمورث مي‌پردازد و شكل‌گيري آن را در طومارهاي نقالي و قصه‌هاي عاميانه، براساس گفتمان رايج در ادب اساطيري و پهلواني بررسي مي‌كند. اين پژوهش كه به روش توصيفي ـ تحليلي و با بهره‌گيري از منابع درجه اول اساطيري، تاريخي و حماسي صورت پذيرفته است، بدين نتيجه مي‌رسد كه علت انتساب تيغ سِحرگشا به تهمورث، سه رخداد اساطيري منتسب به او، يعني: پيشدادي بودن، زيناوند بودن و نبرد با ديوان و جادوان است. ضمناً اين تيغكه به علت «پديدۀ انتقال»، به كيومرث، جمشيد و سليمانع نيز منتسب شده‌ است، سه كاركردِ مهم را در متون نقالي و عاميانه بر عهده  دارد؛ اين سه كاركرد عبارت‌اند از: روئين ‌تن‌كشي، جادوكشي و باطل‌السحر بودن.