كاركرد اقتضاي حال در حكايات گلستان سعدي

در اين گفتار به اين موضوع مي‌پردازيم كه سعدي در گلستان چگونه همه عوامل مؤثر در برقراري ارتباط كلامي (متكلم، مخاطب و كلام) را در نظرداشته و مقتضيات هر يك را در جاي خود رعايت كرده است. او ويژگي هايي را براي متكلم بليغ برمي‌شمارد و به متكلم توصيه مي‌كند كه در هر حال مقتضاي حال و مقام را در نظر داشته باشد و سخن مناسب حال گويد. سعدي آمادگي ذهني مخاطب را به اندازه فصاحت و بلاغت متكلم در تأثير سخن واجب و لازم مي‌داند. او در گلستان هر سه جنبه كلام (موضوع، ساختار و لحن) را مطابق با اقتضاي حال ترتيب داده است. تنوع موضوع در گلستان گوياي دقت نظر و توجه سعدي به طيف گوناگون مخاطبان مختلف و احوال آنها است.  سعدي اقتضاي حال را در ساختار كلام نيز در نظر دارد و از تمام امكانات و ابزارهاي زباني همچون ايجاز و اطناب، كنايه، تمثيل و ايهام بهره مي برد. وي در انتخاب لحن نيز تنوع مخاطبين خود را در نظر دارد و لحن هاي گوناگون در متن گلستان گوياي اين امر است. در اين پژوهش مسئله اقتضاي حال در حكايات گلستان بررسي شده و براي هر كدام از مقتضيات كلام نمونه هايي از اين كتاب ارزشمند ذكر شده است. با پي بردن به مقتضاي حال كلام و اغراض ثانويه جملات مي‌توان به درك بهتري از حكايات گلستان دست يافت. اين پژوهش به روش تحقيقي_تحليلي و با استفاده از منابع كتابخانه‌اي انجام شده است.