تحليل كاربرد نظريه قرارگاه رفتار در مطالعات رفتار- محيط مسكن (موردپژوهي: محيط‌هاي مسكوني روستايي)

چكيده محيط زندگي انسان را واحدهاي تركيبي از رفتار- كالبد ، به نام قرارگاه رفتار با ويژگي‌هاي الگوهاي رفتاري دائمي، ظرف كالبدي و دوره زماني ، شكل داده است. قرارگاه رفتار در مساكن شهري، داراي تفكيك فضائي مناسب و عمدتاً بدون هم‌پوشاني فضائي و زماني است؛ ليكن در مساكن روستايي، علي‌رغم ظاهر ساده آنها، درهم‌تنيدگي خاصي بين رويدادهاي رفتاري و ظرف كالبدي آنها در كنار مؤلفه‌هاي زماني وجود دارد كه باعث استفاده توأمان از وجوه فضائي و زماني براي رويداد رفتارها در محيط مسكن مي‌شود. بنابراين با توجه به اهميت موضوع، در اين مقاله، به صورت ويژه نظريه قرارگاه رفتار در مطالعات رفتار- محيط مسكن روستايي با نگاهي تحليلي به‌كار گرفته شد. مطابق با مباني نظري پژوهش، ويژگي‌هايي همچون؛ فعاليت قرارگاه‌‌ها، افراد شامل، فضاي محاطي، مقطع زماني و بازه زماني رويداد فعاليت قرارگاه‌‌ها، توالي زماني و فضائي قرارگاه‌‌ها، تفكيك و تجمع قرارگاه‌‌ها در محيط مسكن بررسي شده‌اند. با ‌توجه به ماهيت مسئله، در مرحله اول روش تحقيق توصيفي جهت تصويرسازي قرارگاه‌هاي رفتار به‌كار گرفته شد. از زيرشاخه‌هاي روش تحقيق توصيفي، از نوع پيمايشي و روش مقطعي استفاده شد كه به منظور گردآوري داده‌هاي ويژگي‌هاي قرارگاه‌هاي رفتار، در يك مقطع زماني يك‌ماهه از نمونه‌گيري نظري هدفمند بهره گرفته شد. در مرحله دوم اين پژوهش، داده‌هاي گردآوري‌شده در بخش‌‌هاي مختلف از ويژگي‌‌هاي قرارگاه‌‌هاي رفتار مورد تحليل محتوا قرار گرفتند و سپس داده‌هاي مبتني بر مشاهده و مصاحبه بر پايه كدگذاري باز، محوري و انتخابي روش تحقيق زمينه‌اي بررسي شدند. داده‌‌هاي تحقيق، از ابزار‌‌هاي ‌‌عكس‌برداري و برداشت نقشه‌هاي انتظام فضائي و دياگرام‌‌هاي قرارگاه‌هاي رفتار و سپس مصاحبه و تحليل مشاهدات حاصل‌ شده‌اند. يافته‌هاي تحقيق در حوزه‌هاي تأثير افراد انجام‌دهنده فعاليت‌ها بر انتظام قرارگاه، زمان‌مندي و فضامندي فعاليت‌ها، تفكيك قرارگاه‌ها، تجميع قرارگاه‌ها، توالي فضائي قرارگاه‌ها، توالي زماني قرارگاه‌ها، خصوصيات فضائي قرارگاه‌ها، فواصل فضائي قرارگاه‌ها تشريح شده‌اند. با توجه به هدف اصلي تحقيق، نظريه قرارگاه رفتار در مطالعات رفتار- محيط مسكن گسترش داده شده و روش‌مندي اين تحقيق، در دروس تحليل و طراحي روستا قابل كاربرد است. در بخش نتيجه‌گيري، بر اساس جدول ويژگي قرارگاه‌هاي رفتار، بايد سه دسته كلي موضوعي شامل؛ 1) مشخصات كلي قرارگاه رفتار، 2) ويژگي‌هاي مربوط به‌ نظام فعاليت‌ها و 3) ويژگي‌هاي فضائي قرارگاه‌ها مورد توجه گيرند كه هر كدام در پنج زيرشاخه قابل تحقيق و پيگيري است.