بررسي ساختار بصري و بازخواني كتيبه زرين‌فام خوارزمشاهي رواق دارالحفاظ حرم رضوي

در ميان شاهكارهاي هنر اسلامي بي‌شك مي‌توان از كتيبه‌هاي زرين‌فام دوره مياني ياد كرد. در ميان اين آثار  قطعات موجود در مجموعه حرم رضوي ازلحاظ قدمت تاريخي؛ نيز ازلحاظ زيبايي‌شناسي بصري جايگاه خاصي را به ‌خود اختصاص داده‌اند. هنرمندان سفالگر كاشاني با درهم ‌آميختن دانش و ذوق، در به‌كاربردن خط، نقش و رنگ، تركيباتي را رقم زدند كه در طول ساليان دراز يگانه باقي‌مانده است. در پژوهش حاضر به كتيبه پيرامون سردر پيشِ روي مبارك از جانب رواق دارالحفاظ پرداخته شده است. سازندگان اين اثر با آگاهي و مهارت در به‌كارگيري فنون لعاب و توليد بي‌نقص ِجلاي فلزگونه زرين‌فام توانسته‌اند ارادت خود را به اين آستان حكايت كنند. در فضاي خاص سياسي اوايل قرن هفتم هجري كه تشيع دوازده‌امامي بدون ترس از تكفير مي‌زيسته، اين هنرمندان مفاهيم اعتقادي خود را بيان كرده‌اند. كتيبه با جلايي طلاگونه و تركيب‌بندي همانند سرسوره قرآن‌هاي نفيس در منظر چشمان عموم قرار داشته و يادآور شده اين مكان، مُضجَع شريف‌امامي است معصوم كه نسب‌شان به اميرالمؤمنين و رسول‌الله مي‌رسد. به‌لحاظ تاريخي، اين مكان محل دفن هارون‌الرشيد نيز بوده و با تأكيدي بسيار هوشمندانه ازنظر بصري، از جايگاه اهل‌بيت رسول‌خدا سخن رفته است. هدف نوشتار حاضر، بازخواني كتيبه و بررسي ساختار بصري و محتوايي آن است. ازاين‌رو مقاله به دنبال پاسخ به اين پرسش‌ها است كه كتيبه مذكور حاوي چه اطلاعات تاريخي است و  تزيينات كتيبه به‌لحاظ فني و هنري چگونه قابل تبيين است؟ روش تحقيق، تاريخي- توصيفي و تحليلي و جمع‌آوري داده‌ها، كتابخانه‌اي و به‌ويژه ميداني است.