بررسي پيامدهاي جمعيّت‌شناختي نوسان‌هاي حقابۀ رودخانۀ هيرمند بر ناحيۀ سيستان

كشور ما از گذشتۀ دور به‌دليل قرارگيري در اقليم خشك، با محدوديت‌هاي منابع آب، به‌خصوص در مناطق شرقي روبه‌رو بوده است. به‌دليل كمبود و هم نيازهاي روزافزون جمعيت، آب به يكي از منابع مهم ژئوپليتيك تبديل شده است. از اين‌رو، در مطالعات هيدروپليتيك، ابعاد و جنبه‌هاي مختلفي از تأثيرات نوسان‌هاي آبي بر وضعيت قلمروهاي جغرافيايي بررسي مي‌شود. يكي از مهم‌ترين اين تأثيرات و پيامدها در حوزۀ پويايي و تغييرات جمعيتي ناشي از نوسانات آبي در نواحي جغرافيايي درگير است. در اين راستا، اين مقاله به بررسي تأثير نوسانات حقابۀ رودخانۀ هيرمند بر تحولات تغيير تعداد جمعيت و جريانات مهاجرتي در ناحيۀ سيستان مي‌‌پردازد.روش تحقيق تركيبي است و از منابع داده‌اي مختلف شامل سرشماري‌هاي 1385 تا 1395، پيمايش نمونه‌اي در سال 1402 با حجم نمونۀ 400 نفر و مصاحبۀ نيمه‌ساختاريافته با 5 نفر از كارشناسان و خبرگان محلي استفاده شده است.يافته‌ها نشان داد از اوايل دهۀ 1380 حجم حقابۀ ايران كاهش محسوسي داشته و در سال‌هاي اخير به‌شدت افت كرده است. همچنين مطابق نتايج، تا سال ۱۳۸۵ نسبت افزايش جمعيت در سيستان تقريباً برابر با ميانگين كشوري بوده، اما از سال 1385 به بعد درحالي‌كه جمعيت كشور رشد مثبت و روند افزايشي داشته، جمعيت در ناحيۀ سيستان به‌دليل حجم بالاي مهاجرفرستي كاهش يافته است. در سه دهۀ اخير، تعداد مهاجرت از ناحيۀ سيستان به‌ويژه به خارج از استان بيش از چهار برابر شده است. جريان مهاجرت از ناحيۀ سيستان به خارج از استان، بيشتر به‌سمت استان‌هاي خراسان رضوي، گلستان، يزد، تهران و خراسان جنوبي است. به‌علاوه، نتايج مشخص كرد بيش از نيمي از پاسخگويان در پيمايش به دلايل خشكسالي، بيكاري و دسترسي به فرصت‌هاي شغلي، تمايل به مهاجرت از ناحيۀ سيستان دارند. اين تمايل به‌ويژه براي افراد مجرد و با تحصيلات دانشگاهي بيشتر بوده است.آب بيشترين تأثير را بر اقتصاد و معيشت مردم ناحيۀ سيستان گذاشته و در صورت تداوم وضعيت فعلي در عدم تحقق حقابۀ ايران از رودخانۀ هيرمند، مهاجرت‌هاي گسترده، جابه‌جايي جمعيت و درنهايت خالي از سكنه‌شدن برخي سكونتگاه‌هاي ناحيۀ سيستان را شاهد خواهيم بود.