مرور نظام‌مند پژوهش‌ها در حوزۀ سواد مديريت داده‌هاي پژوهشي

هدف: مديريت داده‌هاي پژوهشي مجموعه اي از فعّاليت هاي مربوط به ذخيره‌سازي، دسترسي و حفظ داده هاي توليد شده‌است كه مزايايي همچون حفظ يكپارچگي و تكرار تحقيق، افزايش امنيت داده ها و كاهش خطر از دست دادن داده ها و اجراي تحقيقات باكيفيت را تقويت مي كند. كسب دانش و مهارت ‌هاي مربوط به مديريت داده هاي پژوهشي باعث ايجاد فرصت‌هاي شغلي بسياري براي متخصصان اطّلاعات مي شود و پژوهشگران را در اجراي خواسته‌هاي خود ياري مي رساند. در همين راستا اين پژوهش با هدف شناسايي وضعيت پژوهش ها در حوزۀ سواد مديريت داده‌هاي پژوهشي صورت گرفته‌است.روش : پژوهش حاضر از نوع مروري نظام ‌مند با رويكرد كيفي بود كه به جمع‌آوري مطالعات انجام‌شده در موضوعي خاص پرداخته ‌است و اطّلاعات حاصل را طبق اصول معين و نظام‌يافته‌اي بررسي و بازنگري ‌شده و نتايج حاصل از آن را مورد تجزيه‌وتحليل قرار داده ‌است، به‌طور ملموس‌تر نماي جامعي از مطالعات مرتبط در يك حوزۀ موضوعي خاص را در اختيار محقّقان قرار داده است. بدين منظور، پژوهش هاي مرتبط با چند مرحله جست‌وجو در پايگاه ‌هاي اطّلاعاتي بين ‌المللي و داخلي با در نظر گرفتن محدوده زماني، آثار لاتين بين سال هاي 2012 تا 2022 ميلادي و آثار فارسي بين سال ‌هاي 1391 تا 1401 شمسي مورد جستجو قرار گرفته‌است. درمجموع، 50 اثر مرتبط با موضوع سواد مديريت داده هاي پژوهشي، اعم از مقاله پژوهشي نشريات، اجلاس‌ها و پايان‌نامه‌ها مورد تجزيه‌وتحليل قرار گرفت.يافته ها: مديريت داده‌هاي پژوهشي يكي از شاخه‌هاي نوظهور در علم است و هدف اصلي اين حوزۀ نوين كمك به پژوهشگران، اساتيد و دانشجويان در فرآيند تدوين پژوهش از آغاز تا پايان است. مروري بر مطالعات نشان داد كه تعداد 50 پژوهش داخلي و خارجي به مسئلۀ سواد مديريت داده هاي پژوهشي و عناصر مرتبط به آن پرداخته ‌اند. پژوهش ها در 5 محور اصلي بوده اند كه شامل: 1. زيرساخت ‌هاي مديريت داده هاي پژوهشي، 2. اشتراك‌گذاري داده هاي پژوهشي 3. سواد داده و سواد مديريت داده هاي پژوهشي، 4. آموزش مديريت داده ‌هاي پژوهشي و 5. مهارت هاي مديريت دادۀ پژوهشي در اين حوزۀ موضوعي است.نتيجه ‌گيري: نتايج اين پژوهش نشان داد پژوهش ها درزمينة اشتراك‌گذاري داده هاي پژوهشي نسبت به ساير موضوعات مرتبط بيشتر موردبررسي قرار گرفته‌است. پژوهش هاي مربوط به سواد مديريت داده ‌هاي پژوهشي به‌خصوص در ايران بسيار محدود است و جهت افزايش سطح سواد مديريت داده ‌هاي پژوهشي نيازمند تلاش بسيار از طرف دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالي است. همچنين با توجه به پژوهش هاي صورت گرفته در خارج از ايران، كسب مهارت‌هاي مرتبط با سواد مديريت داده هاي پژوهشي، به افراد كمك مي ‌كند تا در پيشبرد اهداف اين حوزۀ موضوعي باارزش تلاش بيشتر كرده و شروع به تحول در سازو كار مديريت داده هاي خود داشته باشند. همچنين توصيه مي‌شود از آموزش و ارتقا سواد دانشجويان از ابتداي شروع تحصيل در برنامه هاي درسي مقاطع مختلف بهره مند شوند.