استخراج الگوهاي كاربري ساحلي و پايش تغييرات آن در جزيره قشم با رويكرد مديريت ساخت ‌و سازهاي ساحلي

مقدمه: تغييرات كاربري ساحلي جزيره قشم مي توانند دلايل متفاوتي داشته باشد كه بررسي نشده است. پژوهشگران از تصاوير با وضوح متوسط به ويژه داده هاي ماهواره اي لندست براي استخراج الگوهاي كاربري ساحلي استفاده نموده اند كه با تفكيك مكاني 30 متري اين تصاوير كه در ناحيه ساحلي مرز مشترك اكوسيستم هاي ساحلي- دريايي مي باشد، خطاهايي وجود دارد. به همين دليل در پژوهش حاضر از سري عكس هاي هوايي با دقت بالا و مقياس هاي 1:10.000 و 1:20.000  براي استخراج الگوهاي كاربري ساحلي و پايش تغييرات آن براي دوره 51 سال گذشته استفاده شده است. اهداف اين پژوهش نيز در راستاي اثبات فرضيه مبني بر بررسي و تحليل تغييرات كاربري ساحلي جزيره قشم و نحوه تغييرات آن در طي نيم قرن اخير مي باشد. مواد و روش ها: محدوده مورد مطالعه در عرض 2500 متري از خط ساحلي به سمت خشكي جزيره قشم تعريف گرديد و الگوهاي كاربري ساحلي در اين محدوده بررسي شد. ابتدا از عكس هاي هوايي جزيره قشم در سال هاي 1346، 1369، 1374، 1386 و 1396 استفاده شد. بعد از برداشت نقاط كنترل و مرجع مختصاتي، عكس ها زمين مرجع شده و كاربري هاي اراضي و خط ساحلي در نرم افزار ArcGIS استخراج شد. به منظور پيش بيني مساحت كاربري انسان ساخت و ارتباط آن با عوارض جغرافيايي و معيارهاي محيطي در گستره نواحي ساحلي جزيره قشم، از مدل رگرسيون وزن دار جغرافيايي استفاده شد. نتايج و بحث: نتايج نشان داد اراضي باير، تپه هاي صخره اي و جنگل هاي پراكنده به ترتيب با فراواني نسبي 3/29، 7/23 و 3/10 درصد، الگوهاي غالب كاربري ساحلي قشم هستند. در سال هاي 1346 تا 1396، اراضي باير، كشاورزي، تپه هاي صخره اي، جنگل مانگرو و صخره هاي ساحلي به ترتيب 4851، 297، 7099، 219 و 2938 هكتار كاهش يافته است؛ اما سكونتگاه هاي انساني، تپه ماهور، سواحل گلي، سواحل ماسه اي، اسكله - بنادر و نواحي صنعتي به ترتيب 2094، 3813، 136، 5351، 644 و 1249 هكتار افزايش يافته است. در نواحي شرقي به ويژه محور درگهان - قشم، بيشترين تغييرات كاربري ساحلي مربوط به ساخت وسازهاي انساني شامل احداث شهرك صنعتي طولا، توسعه سكونتگاه شهري قشم و درگهان، احداث اسكله هاي بهمن، ذاكري، توسعه شهر درگهان و اسكله لافت بوده است و مساحت شهر ساحلي قشم در ساحل شرقي از 450 هكتار در سال 1386 به 730 هكتار در سال 1396 افزايش يافت و رشد شهر به سمت جنوب و جنوب غربي بوده است. مدل رگرسيون وزن دار جغرافيايي نشان داد كه با متغيرهاي فاصله از زيستگاه هاي طبيعي، مناطق حفاظت شده، چشم اندازهاي ساحلي و بندرگاه مي توان مساحت كاربري انسان ساخت را پيش بيني نمود. نتيجه گيري: تحليل و بررسي عكس هاي هوايي جزيره قشم در محدوده ساحلي به عرض 2500 متر از خط ساحل در سال هاي 1346 تا 1396 در يك بازه 51 ساله نشان داد كاربري هاي اراضي باير كه فاقد پوشش جنگلي هستند، تپه هاي صخره اي و پوشش هاي جنگلي تنك و پراكنده، كاربري هاي غالب نواحي ساحلي جزيره قشم هستند؛ اما برنامه ريزي هاي انجام شده، سياست گذاري و توسعه صنعت اكوتوريسم و همچنين ظرفيت صنايع دريايي و انرژي منجر به توسعه انساني و ساخت وسازهاي صنعتي، تجاري و مسكوني در نواحي ساحلي قشم به ويژه در سال هاي 1374 تا 1396 گرديد.