پيش‌نگري هواويزهاي جنوب غرب آسيا براساس سناريوهاي SSP مدل‌هاي CMIP6

مقدمه: تغييرات اقليمي اثرات غير قابل برگشتي بر روي كره زمين برجاي گذاشته‌‌اند. اثرات اين تغييرات بر تمامي پديده‌‌هاي طبيعي و انساني قابل مشاهده مي‌باشد. يكي از پديده‌‌هاي متأثر از تغييراقليم هواويزها مي‌باشند. اين پديده‌ علاوه بر تأثيرات كوتاه مدت و بلندمدت به صورت قابل ملاحظه‌اي بر كيفيت هوا در مقياس محلي و جهاني تأثير مي‌گذارد. در چند دهه اخير، فراواني طوفان‌هاي گرد و غبار به علت تغييرات آب و هوايي و فعاليت‌هاي انساني افزايش يافته است و پيش‌بيني مي‌شود كه روند افزايشي آن در آينده نيز ادامه داشته باشد. بررسي اثرات تغيير اقليم بر هواويزهاي جنوب غرب آسيا، به عنوان يكي از مهم ترين كانون هاي هواويزي جهان اهميت بسزايي دارد. هدف اين پژوهش بررسي اثرات تغييراقليم و پيش نگري هواويزهاي جنوب غرب آسيا با استفاده از برونداد مدل GRDL-ESM4 از مجموعه مدل‌‌هاي CMIP6 تحت سناريوي خوشبينانه (SSP1.2.6) طي دوره آينده نزديك (۲۰۲۱-۲۰۶۰) است. مواد و روش ها: جنوب غربي آسيا در كمربند بياباني جهان قرار دارد. روند تشديد تغييراقليم در اين منطقه بر روند هواويزها به ويژه هواويزهاي گردوغبار معدني تأثيرات متمايزي بر جاي مي‌ گذارد. لذا در اين پژوهش به پيش نگري هواويزها در جنوب غرب آسيا با مجموعه مدل ‌هاي CMIP6 مدل GFDL-ESM4 تحت سناريوي خوش بينانه (SSP1-2.6) پرداخته شده است. روش تحقيق، ابتدا براي بي‌‌هنجاري هواويزها از يك دوره تاريخي ۴۰ ساله (۲۰۱۴-۱۹۷۵) استفاده شد. سپس براي بررسي روند هواويزها تا پايان قرن حاضر، از مجموعه مدل‌‌هاي CMIP6، مدل GRDL-ESM4 استفاده گرديد. در ادامه سناريوي خوش بينانه (SSP1-2.6) براي دوره پيش‌‌نگري آينده نزديك (۲۰۶۰-۲۰۲۱) استفاده گرديد. نتايج و بحث: نتايج نشان داد بيشينه مقدار هواويز در فصل‌ هاي تابستان و بهار قرار دارد. مقدار هواويزها در فصل تابستان به علت افزايش محسوس دما و كاهش بارش به بيش ترين مقدار خود رسيده است. فصل بهار از مقدار هواويز بالايي بين فصول سال برخوردار است. در اين فصل عرض ‌هاي شمالي نسبت به عرض ‌هاي جنوبي هواويز بيش تري دارند. كمينه آن در فصل ‌هاي پاييز و زمستان قرار دارد. فصل پاييز با كاستي دما و افزايش فرآيندهاي بارش همراه مي‌ باشد كه همين مسئله سبب شده است كه فراواني هواويزها رو به كاهش رود. در فصل زمستان شبه جزيره عربستان به ويژه نواحي شرقي، در فصل بهار شرق شبه جزيره عربستان، در فصل تابستان جنوب شرق شبه جزيره عربستان و جنوب شرق ايران و در فصل پاييز نيمه شمالي عربستان و شرق ايران بيش ترين فراواني هواويز را داشته‌اند. طبق سناريوي خوش بينانه فصل‌ هاي تابستان و بهار بيش ترين مقدار هواويز را دارند. همچنين مشخص گرديد كه شدت روند هواويزها در مناطق جنوب شرق شبه جزيره عربستان، سواحل مكران، نيمه شمالي ايران، شمال عربستان و بين النهرين بيش تر از ساير مناطق خواهد بود. نتيجه گيري: به طور كلي عرض‌ هاي جنوبي از مقادير هواويز بيش تري نسبت به عرض ‌هاي شمالي برخوردارند. كانون اصلي هواويزها در اوايل زمستان بر روي شبه جزيره عربستان قرار دارد و رفته رفته اين كانون به نواحي شرق عربستان محدود مي شود. كانون هواويزها در اين فصل از شرق عربستان به جنوب شرقي شبه جزيره عربستان و جنوب شرق ايران جابه جا شده است.