تأثير سطوح سديم نيترو پروسايد بر شاخص‌هاي جوانه‌زني و فعاليت آنزيم‌هاي آنتي‌اكسيدانت در گياهچه سويا (Glycine max) تحت آزمون پيري تسريع شده

مقدمه: سويا يكي از مهمترين گياهان روغني در جهان است. در حال حاضر 55 درصد روغن دنيا توسط سويا تأمين مي‌شود. فرسودگي بذر يكي از مشكلات اصلي در كشاورزي و يك صفت نامطلوب است كه زيان‌هاي اقتصادي به دنبال دارد. فرسودگي يك فرآيند غير قابل برگشت است، ولي سرعت آن به‌وسيله‌ي روش‌هاي مناسب انبارداري و نگهداري مطلوب به تأخير مي‌افتد و نگهداري آن در شرايط نامناسب پس از برداشت، كيفيت آن را در طول انبارداري كاهش مي‌دهد. پرايمينگ بذر اثر مستقيم و غير مستقيم بر رشد و نمو گياهان دارد كه سودمندي اثرات غير مستقيم آن بيش‌تر از اثرات مستقيم آن مي‌باشد. پرايمينگ موجب بهبود طول عمر بذرهاي با بنيه پايين مي‌شود. در طول پرايمينگ اين بذرها، زمان زيادي براي ترميم خسارات متابوليكي، قبل از هرگونه پيشرفت در جوانه‌زني، اتفاق مي‌افتد كه در نهايت مانع فرسودگي بيش‌تر مي‌شود. مطالعات متعددي نشان داده است كه تيمار بذر با سديم نيترو پروسايد طي واكنش با گونه‌هاي فعال اكسيژن و افزايش فعاليت آنزيم‌هاي آنتي‌اكسيدانت نقش مهمي در حفاظت گياهان در مقابل تنش دارد. اين پژوهش با هدف بررسي تأثير سطوح سديم نيترو پروسايد بر شاخص‌هاي جوانه‌زني و فعاليت آنزيم‌هاي آنتي‌اكسيدانت گياهچه سويا تحت آزمون پيري تسريع شده اجرا گرديد. مواد و روش‌ها: آزمايش در سال 1401 به صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملا تصادفي با 3 تكرار در دانشگاه محقق اردبيلي انجام شد. عامل‌هاي آزمايشي شامل پيري تسريع شده در سه سطح (صفر، 24 و 48 ساعت) و سه سطح سديم نيترو پروسايد (صفر، 100 و 200 ميلي‌گرم در ليتر) بود.يافته‌ها: نتايج نشان داد كه فرسودگي شاخص‌هاي جوانه‌زني شامل درصد جوانه‌زني، ارزش جوانه‌زني و ميانگين جوانه‌زني روزانه را كاهش داد. همچنين پرايمينگ با سطوح مختلف سديم نيترو پروسايد به‌خصوص سطح 200 ميلي‌گرم در ليتر اين صفات را بهبود بخشيد، ولي پرايمينگ با سديم نيترو پروسايد سرعت جوانه‌زني روزانه و ميانگين مدت جوانه‌زني را كاهش داد. ميزان فعاليت آنزيم سوپراكسيدديسموتاز و آسكوربات پراكسيداز به ترتيب 22 و 26 درصد در پرايمينگ با سديم نيترو پروسايد 200 ميلي‌گرم در ليتر نسبت به شاهد افزايش نشان دادند. همچنين، ميزان فعاليت آنزيم پراكسيداز در تيمار سديم نيترو پروسايد 200 ميلي‌گرم در ليتر و فرسودگي 48 ساعت نسبت به شاهد در حدود 34 درصد افزايش نشان داد. كم‌ترين فعاليت آنزيم كاتالاز (7/7 واحد بر ميلي‌گرم پروتئين) در پيش‌تيمار با سديم نيترو پروسايد 100 ميلي‌گرم در ليتر و بدون فرسودگي بود. نتيجه‌گيري: نتايج حاصل از اين پژوهش نشان مي‌دهد تيمار بذر با سديم نيترو پروسايد 200 ميلي‌گرم در ليتر مؤثرترين روش براي بهبود شاخص‌هاي جوانه‌زني بذر سويا محسوب مي‌شود و با بهبود شاخص‌هاي جوانه‌زني و فعاليت آنزيم‌هاي آنتي‌اكسيدانت مي‌تواند اثرات مضر فرسودگي بر برخي صفات در گياهچه سويا را كاهش داده و رشد گياهچه را بهبود بخشد.