كاربرد مدل زمان حرارتي جهت ارزيابي تيمارهاي پرايمينگ بر جوانه‌زني بذر ارقام برنج (Oryza sativa) در پاسخ به دما

مقدمه: با توجه به كمبود روزافزون آب در جهان، استفاده از روش كاشت هوازي برنج بهعنوان يك روش جايگزين براي كاشت نشائي برنج معرفي شده است. يكي از مشكلات موجود در اين روش، جوانه‌زني و سبز شدن پايين و غيريكنواخت ناشي از قدرت كم بذرهاي برنج است. يكي از راهكارهايي كه باعث بهبود سرعت و يكنواختي جوانه‌زني در اين شرايط مي‌گردد، پرايمينگ بذر است. هدف از اين تحقيق، بررسي كارايي تيمارهاي پرايمينگ بر جوانه‌زني بذرهاي ارقام مختلف برنج در شرايط دمايي مختلف با كمك مدل زمان حرارتي بود.مواد و روش‌ها: اين تحقيق در آزمايشگاه تحقيقات بذر دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي گرگان در سال 1399 انجام شد. در اين آزمايش، جوانه‌زني بذرهاي سه رقم برنج (ندا، آنام و طلوع) در دماهاي مختلف (15، 20، 25، 30 و 35 درجه سلسيوس) با تيمارهاي پرايمينگ شامل شاهد، اسموپرايمينگ با نيترات پتاسيم 1 درصد، اسموپرايمينگ با كلريد پتاسيم 2 درصد، اسموپرايمينگ با كلريد كلسيم 4 درصد، اسموپرايمينگ با گلايسين بتائين 10 ميلي‌گرم در ليتر، اسموپرايمينگ با اسيد ساليسيليك 10 ميلي‌گرم در ليتر،  اسموپرايمينگ با اسيد آسكوربيك 10 ميلي‌گرم در ليتر و هيدروپرايمينگ،  در دماهاي مختلف بررسي شد.يافته‌ها: نتايج اين تحقيق نشان داد تيمارهاي پرايمينگ تأثير معني داري بر بهبود درصد جوانه‌زني ارقام برنج در دماهاي مختلف نداشت. مدل زمان حرارتي بر اساس توزيع دوجمله‌اي برازش مناسبي به داده‌هاي درصد جوانه‌زني تجمعي در كليه تيمارهاي پرايمينگ داشت. از بين پارامترهاي مدل زمان حرارتي، بيشترين تأثير تيمارهاي پرايمينگ بر كاهش پارامتر حرارتي و به دنبال آن كاهش پارامتر سيگما بود كه منجر به افزايش سرعت و يكنواختي جوانه‌زني گرديد. تيمارهاي پرايمينگ تأثير معني‌داري بر دماي پايه نداشت. همچنين واكنش ارقام برنج به تيمارهاي پرايمنگ متفاوت بود و در ارقام آنام و ندا پرايمينگ با كلريد كلسيم و در رقم طلوع هيدروپرايمينگ بر پارامترهاي اين مدل بهويژه زمان حرارتي تا 50 درصد جوانه‌زني موثرتر بودند.نتيجه‌گيري: به‌طوركلي تيمارهاي پرايمينگ تأثيري بر بهبود دماي پايه ارقام برنج نداشت؛ اما تأثير معني‌داري بر سرعت جوانه‌زني و يكنواختي جوانه‌زني داشت؛ ازآنجاكه يكي از مشكلات اصلي كاشت برنج هوازي، پايين بودن سرعت و يكنواختي جوانه‌زني است، مي‌توان از تيمارهاي پرايمينگ مناسب براي هر رقم  براي افزايش سرعت و يكنواختي جوانه‌زني و سبز شدن برنج در اين سيستم استفاده كرد.