تحليل گفتمان خطبه توحيديه امام رضا (ع)

اين تحقيق درصدد است خطبۀ توحيديۀ امام رضا (ع) را به ‌صورت تحليلي توصيفي، مبتني بر رويكرد روش عملياتي تحليل گفتمان (پدام) در پنج فضاي گفتماني «فضاي نظري ساختاري»، «فضاي معنايي ارزشي»، «فضاي ارتباطي هويتي»،  «فضاي گفتماني»، و «فضاي فراگفتماني» مورد تحليل قرار دهد. هدف اين پژهش، رمزگشايي سبك بياني امام در ارائه مفاهيم عميق فلسفي توحيد و كشف لايه‌هاي زيرين معنايي خطبه و ناگفته‌هاي غايب آن، سپس استخراج گفتمان حاكم بر آن و فرايندهاي مؤثر بر شكل‌گيري آن است. نتيجه پژوهش حاكي است كه پيوستگي و انسجام عبارت‌ها، گزينش واژگان مأنوس و رايج، دقت در نظم و چينش آن‌ها و موسيقي برآمده از واژگان و عبارت‌هاي آهنگين و سجع و قافيه، موجب شده، سبك بيان خطبه شيواترين و رساترين سبك براي اداي معاني عميق فلسفي شود و متني را به وجود آورد كه سرتاسر عبارت هاي آن، واحد منسجمي را تشكيل مي‌دهد كه غيرقابل تفكيك هستند. در تحليل اين خطبه همچنين شاهد نمونه‌هايي از بينامتنيت ها هستيم، امام رضا (ع) آيات قرآن را محور اصلي بحث خود قرار مي‌دهند، برخي از فرازهاي خطبه تداعي كننده تضمين‌هاي قرآني و برخي تداعي كننده فرمايش‌هاي حضرت امام علي (ع) هستند كه در كشف فضاي گفتماني خطبه تاثيرگذار است. دال‌هاي اساسي، فراگفتماني و نقشه معنايي به دست آمده از تحليل اين خطبه نشان‌دهنده عمق معنايي آن دربارۀ شناخت خداوند متعال است كه به‌طور اختصار شامل موارد ذيل است: 1. ايمان كامل به خداوند، 2. تفاوت نداشتن ذات با صفات خدا، 3. خدا معلول نيست.