اثرات افزودن نور قرمز دور به طيف فعال فتوسنتزي، بر خصوصيات رشدي و مورفولوژيكي ريحان (Ocimum basilicum L.) در محيط كنترل شده

سابقه و هدف: نور عامل اساسي براي رشد و نمو در توليد محصولات كشاورزي است. كشاورزي عمودي به طور فزاينده‌اي براي توليد سبزيجات برگي و گياهان دارويي توسعه يافته است. مصرف نور بالا مهم‌ترين مانع در توسعه سيستم كشاورزي عمودي مي‌باشد. ريحان (Ocimum basilicum L.) يكي از محبوب‌ترين سبزيجات برگي و دارويي مناسب جهت پرورش در كارخانه‌هاي گياهي مي‌باشد. لذا، هدف از پژوهش حاضر، آشكار ساختن پاسخ عملكرد و توليد ماده خشك گياه ريحان به افزودن نور قرمز دور به طيف فعال فتوسنتري، و در نهايت بررسي اثرات متقابل نور قرمز دور و مجموع تابش روزانه (DLI) بر رشد، مورفولوژي و كارايي مصرف نور در گياه ريحان مي‌باشد.مواد و روش‌ها: اين آزمايش در قالب اسپليت پلات بر پايه طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي به مرحله اجرا درآمد. تيمارها شامل مجموع تابش فعال فتوسنتزي روزانه (DLI) در دو سطح 6.4 و 10.8 (مول بر متر بر روز)، و نور قرمز دور در سه سطح صفر، 5 و 20 درصد بر اساس DLI (يا به عبارتي درصد نور دريافت ازLED ها) بود. صفات اندازه‌گيري شده شامل صفات مورفولوژيكي (وزن تر و خشك برگ، ساقه و گياه، ارتفاع گياه و سطح برگ)، رشدي (سطح ويژه برگ و تخصيص ماده خشك به برگ) و تعيين كارايي مصرف نور و تشعشع بود. يافته‌ها: نتايج نشان داد وزن تر و خشك گياه، با افرودن نور مادون مادون قرمز در سطح 20 درصد در شرايط DLI بالا (10.8) افزايش يافت كه اين تغيير به علت افزايش وزن تر و خشك ساقه بود. در نتيجه تخصيص ماده خشك به برگ‌ها اندكي كاهش يافت، اگرچه به لحاظ آماري معني‌دار نبود. مشابه با شرايط DLI بالا، وزن تر و خشك كل، با افزودن نور مادون قرمز (5 و 20 درصد) در شرايط DLI پايين (6.4)، نيز افزايش يافت، اما اين افزايش در نتيجه افزايش وزن تر و خشك برگ‌ها بود و نهايتا منجر به تخصيص ماده خشك بيشتر به برگ‌ها گرديد. سطح ويژه برگ به طرز قابل‌توجهي در گياهان رشد يافته در DLI پايين، با كاهش سطح ايستايي فيتوكروم (PSS) در نتيجه افزودن نور مادون قرمز از 0.88 به 0.82، كاهش يافت، كه اين نتيجه به علت افزايش ماده خشك برگ بود. در همين راستا در گياهان رشد يافته در DLI بالا با كاهش سطح ايستايي فيتوكروم در نتيجه افزودن نور مادون قرمز از 0.88 به 0.85 سطح ويژه برگ تغييري نكرد.نتيجه‌گيري: به طور كلي بنظر مي‌رسد پاسخ سندروم اجتناب از سايه در ريحان، هنگامي كه در شرايط DLI بالا قرار دارد بيشتر مرتبط با افزايش ارتفاع ساقه باشد و احتمالا تحت شرايط DLI پايين و سطح بالاي نور مادون قرمز، بيشتر مرتبط با افزايش سطح برگ و افزايش ارتفاع ساقه باشد.