تأثير اسيدساليسيليك بر برخي صفات مورفولوژيكي و بيوشيميايي گياه برنج (Oryza sativa L.) تحت تنش شوري

سابقه و هدف: برنج يكي از گياهان زراعي مهم است كه به ‌ويژه در مراحل اوليه رشد، به تنش شوري حساس است. امروزه كاربرد مواد تنظيم‌كننده رشد گياهي مانند اسيدساليسيليك باعث ايجاد مقاومت گياهان نسبت به تنش‌هاي محيطي از جمله شوري شده است. هدف از اين تحقيق مطالعه اثر كاربرد اسيدساليسيليك بر برخي از خصوصيات مورفولوژيكي و بيوشيميايي گياه برنج تحت تنش شوري بود. مواد و روش‌ها: بدين منظور آرمايشي گلداني به‌صورت فاكتوريل بر پايه طرح كاملاً تصادفي با پنج سطح شوري (0، 25، 50، 75، 100 ميلي‌مولار كلريد سديم) و سه سطح اسيدساليسيليك (0، 5/0 ،1 ميلي‌مولار) روي برنج رقم ندا در سه تكرار انجام شد. صفات اتدازه‌گيري شامل درصد جوانه‌زني، طول اندام هوايي و ريشه، ميزان پروتئين كل، مالون‌دي‌آلدئيد، پرولين و فعاليت برخي آنزيم‌هاي آنتي‌اكسيداني بودند.يافته‌ها: نتايج حاصل از اين تحقيق نشان داد كه شوري باعث كاهش معني‌دار بر ميزان درصد جوانه‌زني، طول ساقه و ريشه و كاهش فعاليت پروتئين شد. بيشترين درصد جوانه‌زني در تيمار شاهد (بدون شوري) و شوري در سطح 25 ميل مولار مشاهده شد و با افزايش سطح شوري تا غلظت 100 ميلي مولار ميزان جوانه زني كاهش يافت. بيشترين ميزان طول ساقه چه نيز در غلظت 25 ميلي مولار شوري همراه با اسيد ساليسيليك در غلظت 5/0 ميل مولار مشاهده شد. بيشترين و كمترين طول ريشه نيز به ترتيب در تيمار 75 ميلي مولار شوري همراه با 1 ميلي‌مولار ساليسيليك اسيد و تيمار 100 ميلي‌مولار شوري بدون ساليسيليك اسيد بدست آمد. اندازه گيري ميزان پروتئين در تيمار‌هاي مختلف مشحص شد كه افزايش سطح شوري موجب كاهش ميزان پروتيئن برگ بخصوص در تيمار 100 ميلي‌مولار شوري گرديد. در تمامي غلظت هاي شوري، ساليسيليك اسيد ميزان پروتئين برگ را افزايش داد و با افزايش غلظت ساليسيليك اسيد از 0 به 1 ميلي‌مولار موجب روند افزايشي ميزان پروتيئن برگ گرديد. بيشترين ميزان پروتئين برگ در تيمار بدون شوري و غلظت 1 ميلي‌مولار ساليسيليك اسيد اندازه گيري شد. شوري موجب افزايش فعاليت مالون دي آلدئيد در سطح شوري 100 ميلي ‌مولار نسبت به تيمارهاي ديگر شد اما كاربرد ساليسيليك اسيد در غلظت هاي 5/0 و 1 ميلي مولار موجب كاهش توليد آن شد. از طرف ديگر افزايش مقدار صفات بيوشيميايي از جمله پرولين، آنزيم آنتي‌اكسيداني (سوپراكسيدديسموتاز) نشان‌دهنده نقش مصرف يك ميلي‌مولار اسيدساليسيليك بر افزايش تحمل اين گياه در برابر تنش شوري است. در حالي كه تنش شوري، ميزان فعاليت مالون‌دي‌آلدئيد، فعاليت آنزيم آنتي‌اكسيدان (كاتالاز) افزايش يافت كه كاربرد گياه با اسيدساليسيليك با كاهش فعاليت اين صفات، تنش اكسيداتيو را كاهش مي‌دهد كه باعث افزايش مقاومت گياه تحت تنش مي‌شود. نتيجه‌گيري: تيمار اسيدساليسيليك ويژگي هاي بررسي شده را بهبود مي‌دهد و با فزايش صفات مورفولوژيكي (درصد جوانه‌زني، پارامترهاي رشد) و صفات بيوشيميايي(پرولين، فعاليت پروتئين، آنزيم سوپراكسيد ديسموتاز)، هم چنين با كاهش ميزان فعاليت مالون‌دي‌آلدئيد، آنزيم آنتي‌اكسيدان (كاتالاز) تنش اكسيداتيو را كاهش مي‌دهد كه باعث افزايش مقاومت گياه تحت تنش شوري مي‌شود. با توجه به اينكه بيشتر مناطق ايران از شوري رنج مي برند پيشنهاد مي گردد كه با استفاده از هورمون گياهي اسيد ساليسيليك طي تنش شوري در دراز مدت توجه بيشتري گردد، در تخفيف اثرات مخرب ناشي از تنش شوري مؤثر باشد.