بررسي روابط بين عملكرد و اجزاي عملكرد در ژنوتيپ‌هاي اميدبخش پنبه (Gossypiume hirsutum L.)

سابقه و هدف: عملكرد و اكثر صفات مهم و مورد توجه از نظر اقتصادي و به‌نژادي صفات چند ژني هستند و انتخاب مستقيم براي آن ها چندان موفقيت‌آميز نبوده است. اين تحقيق در راستاي شناخت روابط ميان عملكرد و صفات وابسته به آن و تعيين مهمترين صفات موثر بر عملكرد وش پنبه انجام گرديد.مواد و روش‌ها: آزمايشي شامل نه ژنوتيپ همراه با دو رقم تجاري استان فارس (بختگان و گلستان) به عنوان شاهد، در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با چهار تكرار، در ايستگاه تحقيقات كشاورزي داراب طي دو سال زراعي 1397 و 1398 اجرا شد. در اين مطالعه صفات ارتفاع بوته، طول شاخه زايا، تعداد شاخه زايا، طول شاخه رويا، تعداد شاخه رويا، تعداد غوزه در بوته، وزن غوزه، درصد زودرسي و عملكرد وش مورد بررسي قرار گرفتند.يافته‌ها: نتايج تجزيه واريانس مركب براي صفات مورد مطالعه نشان داد اثر ژنوتيپ در كليه صفات مورد مطالعه به جز طول شاخه رويا و تعداد شاخه زايا در سطح احتمال 1 درصد معني‌دار بود. بررسي مقايسه ميانگين ژنوتيپ‌ها نشان داد كه ژنوتيپ‌هاي A NB414 و A NBK به ترتيب با عملكرد 5445 و 5154 كيلوگرم در هكتار بيشترين عملكرد را داشتند. عملكرد اين دو ژنوتيپ با ساير ژنوتيپ‌ها تفاوت معني‌دار داشت. ژنوتيپ‌هاي A NB414 و A NBK در صفات ارتفاع بوته، تعداد شاخه زايا، تعداد غوزه در بوته، درصد زودرسي نيز از ساير ژنوتيپ‌ها برتر بودند. بررسي همبستگي فنوتيپي بيانگر وجود همبستگي بالا و معني‌دار در سطح احتمال يك درصد، بين عملكرد وش با تعداد غوزه در بوته (**0.80=r)، وزن غوزه (**0.36=r ) و ارتفاع بوته (**0.60=r ) بود. نتايج تجزيه رگرسيون گام به گام نشان داد كه صفات تعداد غوزه، وزن غوزه، ارتفاع بوته و طول شاخه زايا بشترين تغييرات عملكرد وش را توجيه مي‌كنند (77.59 =R^2). طبق نتايج حاصل از تجزيه مسير، بيشترين اثر مستقيم بر صفت عملكرد وش مربوط به تعداد غوزه در بوته بود ( 0.78=P ). بيشترين اثر غيرمستقيم ارتفاع بوته از طريق تعداد غوزه در بوته بر عملكرد وش اعمال گرديد. نتيجه‌گيري: با توجه به همبستگي بسيار بالاي عملكرد وش با تعداد غـوزه در بوتـه، مي‌توان بيان كرد كه تعداد غـوزه در بوتـه عامـل اصـلي اختلاف ژنوتيپ در رابطه با عملكرد وش مي‌باشد. از آنجايي كه وزن غوزه، تعداد غوزه و ارتفاع بوته بزرگترين اثرات مستقيم بر عملكرد وش را دارا مي‌باشند مي‌توان از اين صفات به عنوان معيار انتخاب استفاده نمود. همچنين با توجه به اينكه تعداد غوزه بيشترين اثر را در افزايش عملكرد وش، به‌طور مستقيم و غيرمستقيم دارد، مي‌توان از اين صفت جهت افزايش عملكرد وش در برنامه‌هاي به‌نژادي بهره برد.