بررسي ديناميك حركت دانه‌گرده و ارتباط آن با بارآوري درختان پسته

سابقه و هدف: حركت دانه‌گرده پديده‌اي ديناميك بوده كه تحت تأثير عوامل متعددي نظير سرعت باد، جهت ورزش باد، نقشه كاشت درختان و، نوع ژنوتيپ نر و رقم ماده و رطوبت نسبي هوا قرار دارد. به‌منظور درك ميزان تراكم گرده در فواصل مختلف درختان ماده از تك درخت نر در باغ رقم شاه پسند اين آزمايش طراحي و اجرا گرديد. همچنين به منظور بررسي اثر فاصله از منبع گرده بر تراكم گرده در قطعه باغ رقم اكبري نيز چنين آزمايشي طراحي گرديد و اثر فاصله بر روي تراكم گرده بررسي گرديد. مواد و روش ها: در اين آزمايش، در پاي هر درخت ماده كه به فاصله 7 متر از يكديگر بود پايه‌هاي چوبي قرار داده شد و بر سطح هر پايه چوبي يك لام آغشته به ورقي نازك از وازلين قرار داده شد. لام‌هايي كه داراي يك روكش بسيار نازك وازلين بودند توسط كش به تخته‌اي محكم، سپس روي پايه‌اي با ارتفاع 2 متري از سطح زمين نصب و در كنار درختان ماده پسته در سه جهت شرقي، شمال شرقي و جنوب شرقي درخت نر تا فاصله 64 متري از درخت نر قرار داده شدند. لام‌ها براي قطعه شاه پسند هر هشت ساعت يك‌بار بر اساس فاصله از منبع گرده و تا هفت روز با ميكروسكوپ نوري از 13 فروردين تا 20 فروردين 1396 شمارش شدند. ولي در قطعه اكبري هر 24 ساعت يكبار لام ها تعويض شدند . شمارش ها بر اساس ميانگين 5 ديد بر روي لام ثبت گرديد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار سس در قالب طرح كاملاً تصادفي مورد تجزيه واقع شدند. يافته ها: با استفاده از نتايج واريانس مشخص شد كه سرعت باد در روزهاي اندازه‌گيري از 4 تا 20 متر بر ثانيه متغير بود. بين سه جهت ذكرشده از نظر تراكم دانه‌گرده تفاوت وجود داشت؛ و باد غالب از مبناي 330 درجه شمال غربي مي‌وزيد ولي ساير بادها از 110 درجه جهت جنوبي و 90 درجه شرقي و 10 درجه شمالي تشخيص داده شد. به‌طوركلي نتايج در قطعه درختان شاه‌پسند نشان داد كه تا 16 متر تراكم گرده حداكثر بود و سپس تا 30 متر روند تراكم گرده كاهش ناچيز و بعد از آن روند كاهشي تراكم گرده مشاهده مي‌شد (P 0.05) و از فاصله 60 متري روند تراكم گرده كاهش معني‌دار داشت. نتايج نشان داد كه به‌طوركلي بيشترين تراكم گرده تا فاصله 10 متري از منبع دانه‌گرده در روز پنجم باز شدن گل‌هاي نر به سمت شرق مشاهده شد. بهترين سرعت باد از نظر تراكم گرده بين 5 تا 10 متر بر ثانيه مشخص گرديد. در قطعه اكبري، تراكم حداكثر دانه‌گرده بين فاصله 20 تا 30 متري بود كه يك مدل سينوسي را نشان مي‌داد. نتايج مقايسه بارآوري با گرده‌افشاني باز و گرده‌افشاني كنترل‌شده در قطعه شاه‌پسند در فواصل مختلف از منبع گرده اختلاف معني‌داري نشان نداد. نتيجه مذكور نشان داد كه با وجود كاهش تراكم گرده از فاصله 40 متري منبع گرده به بعد در قطعه شاه‌پسند اين كاهش تراكم گرده اثر معني‌داري بر بارآوري نداشت.نتيجه گيري: در اين تحقيق مشخص شد كه تراكم گرده در قطعه شاه‌پسند و اكبري تحت تاثير سرعت و جهت باد، فاصله و فراواني تعداد منبع گرده بود و در هر دو قطعه شاه پسند و اكبري از فاصله 30 متري تراكم گرده رو به كاهش نهاد. در قطعه شاه پسند كاهش تراكم گرده تا فاصله60 متري اثر معني داري بر بار آوري نداشت. سرعت و جهت باد , و تعداد درختان نر اثر محسوسي بر تراكم مناسب گرده در دو قطعه شاه پسند و اكبري داشت.