تعيين سبد بهينه‌ سرمايه‌گذاري صندوق بازنشستگي كشوري با استفاده از الگوهاي ماركويتز و ارزش در معرض ريسك

پيشينه و اهداف: طي پنج سال اخير، نرخ متوسط بازدهي دارايي‌هاي صندوق بازنشستگي كشوري تنها حدود 15 درصد بوده است و ازسوي‌ديگر در دوره‌ يادشده، حدود 75 درصد از منابع مالي لازم براي ايفاي تعهدات صندوق يادشده را كمك‌هاي دولت تأمين كرده است. در اين مطالعه در راستاي مديريت دارايي - بدهي صندوق بازنشستگي كشوري، نحوه‌ تعيين سبد بهينه‌ سرمايه‌گذاري صندوق در گروه‌هاي عمده‌ بورسي بررسي شده است و راهكارهاي پيشنهادي مديريت دارايي‌ها در قالب اصلاح سهم سرمايه‌گذاري صندوق در گروه‌هاي مختلف بورسي و با هدف پايداري مالي صندوق ارائه شده است.روش‌شناسي: پژوهش حاضر از نظر نوع داده‌ها به شكل كمّي است و از نظر هدف و نتيجه، توصيفي و كاربردي محسوب مي‌شود و به‌دليل به‌كارگيري عملكرد گذشته‌ سهام موجود در پرتفوي صندوق بازنشستگي كشوري و مطالعه‌ تاريخچه‌ اطلاعات، پژوهشي رويدادي است. داده‌هاي كمّي پژوهش براي دوره‌ 79 ماهه (1584 روز كاري) از ابتداي فروردين 1396 تا پايان مهر 1402 از بانك اطلاعات مركز پردازش اطلاعات مالي ايران شركت مديريت فنّاوري بورس تهران گردآوري شده و براي انجام محاسبات الگوها، تفكيك دارايي‌هاي بورسي صندوق به 18 گروه بورسي شامل دارويي، سيمان، آهك و گچ، لاستيك و پلاستيك، قند و شكر، كاشي و سراميك، استخراج كانه‌هاي فلزي، فرآورده‌هاي نفتي، محصولات چرمي، بيمه‌اي، رايانه، كاني غيرفلزي، غذايي به‌جز قند و شكر، فلزات اساسي، نهادهاي مالي واسط، سرمايه‌گذاري‌ها، شيميايي، حمل‌ونقل انبارداري و ارتباطات، چندرشته‌اي صنعتي انجام شده است. جمع‌آوري داده‌ها و مرتب‌سازي داده‌ها در نرم‌افزار مايكروسافت اكسل انجام شده و حل توابع هدف بر مبناي الگوهاي ماركويتز و ارزش در معرض ريسك با استفاده از نرم‌افزار متلب انجام گرفته است.يافته‌ها: در سبد فعلي سرمايه‌گذاري بورسي صندوق بازنشستگي كشوري، بخش عمده (حدود 95 درصد) سبد فقط به سه گروه بورسي «چندرشته‌اي صنعتي»، «حمل‌ونقل انبارداري و ارتباطات» و «شيميايي» اختصاص دارد و براساس منحني مرز كاراي ترسيم‌شده مبتني بر داده‌هاي تاريخي، سبد فعلي صندوق بر روي منحني يادشده قرار ندارد و لزوم بهينه كردن سبد مزبور مشخص شد. توابع هدف بر مبناي الگوهاي ماركويتز و ارزش در معرض ريسك براي يافتن سبد بهينه صندوق حل شد و در سه حالت سبد سرمايه‌گذاري كنوني، سبد بهينه‌ مدل ماركويتز و سبد بهينه‌ مدل ارزش در معرض ريسك، شاخص ميانگين بازدهي روزانه سبد سرمايه‌گذاري به‌ترتيب برابر با 0.232، 0.235 و 0.230 درصد، ريسك سبد سرمايه‌گذاري به‌ترتيب 1.62، 1.31 و 1.21 درصد و نسبت بازدهي به ريسك به‌ترتيب برابر با 0.143، 0.1793 و 0.1908 حاصل شد. لذا مي‌توان نتيجه گرفت در ميان سه حالت سبد سرمايه‌گذاري مطالعه‌شده، سبد حاصله از الگوي ماكويتز با توجه به دارا بودن بالاترين نسبت بازدهي به ريسك، بهترين سبد سرمايه‌گذاري است.نتيجه‌گيري: براي بهينه كردن سبد سرمايه‌گذاري فعلي صندوق بازنشستگي كشوري با حفظ ميزان مطلق سرمايه‌گذاري، بايد سهم سرمايه‌گذاري در گروه‌هاي «چندرشته‌اي صنعتي»، «حمل‌ونقل انبارداري و ارتباطات» كاهش يابد و سهم گروه‌هايي چون «قند و شكر»، «سيمان، آهك و گچ»، «كاشي و سراميك»، «دارويي» و «سرمايه‌گذاري‌ها» افزايش يابد.