اثربخشي عمليات آبخيزداري در كاهش فرسايش و رسوب حوزه آبخيز نكارود در استان مازندران

فرسايش خاك، باروري اراضي بالادست را تقليل و از طريق رسوب‌گذاري در اراضي پايين‌دست، به آن‌ها خسارت وارد مي كند. به‌منظور ارزيابي تأثير عمليات آبخيزداري بر فرسايش و كاهش رسوب‌دهي، پيمايش صحرايي بررسي عملكرد هر سازه، در حوزه آبخيز نكارود صورت گرفت. عمليات آبخيزداري انجام‌شده شامل ديوار ساحلي، سرشاخه گير، سنگي- ملاتي و عمليات بيولوژيكي مي باشد. هم‌چنين با در نظر گرفتن عوامل اثرگذار بر فرسايش و رسوب (زمين‌ساخت، دبي اوج ويژه و اراضي بدون پوشش) تجزيه‌وتحليل با مدل EPM و هم‌چنين نرم‌افزارهاي GIS و SPSS انجام شد. نتايج نشان دادند كه سه عامل زمين‌ساخت (r=0.8) سيلاب (r=0.47) و كاربري اراضي (r=037) داراي بيش‌ترين تأثيرگذاري بر روي فرسايش و رسوب منطقه بوده اند. هم‌چنين عامل زمين‌ساخت و پس از آن سيلاب داراي اثربخشي زيادتري هستند. بنا بر نتايج همبستگي، اين سه عامل با فرسايش همبستگي معناداري داشتند بدين‌صورت كه زمين‌ساخت منطقه با فرسايش داراي همبستگي معني دار (r=0.8) و به عنوان عامل اصلي تعيين مي شود. هم‌چنين اراضي ديم تحت عمليات بيولوژيكي اثرگذاري بيش‌تري در كاهش فرسايش و رسوب منطقه داشته است. هم‌چنين مقايسه قبل و بعد از عمليات آبخيزداري در كاربري‌هاي مختلف نشان داد كه فرسايش و رسوب در زراعت ديم كاهش بيش‌تري داشته است. به‌طوركلي، تغييرات كاربري زمين به طور قابل توجهي بر فرسايش خاك تأثير مي گذارد. بنابراين، انجام اقدامات لازم در جهت كاهش فرسايش و رسوب و حفظ خاك منطقه بسيار حائز اهميت است. هم‌چنين به‌منظور مديريت منابع آب‌وخاك و اثرگذاري بيش‌تر عمليات آبخيزداري در كاهش فرسايش و رسوب و افزايش لايه‌ي پوششي زمين از تلفيق برنامه‌هاي بيولوژيك و سازه‌اي و علاج بخشي عمليات سازه‌اي اجراشده در حوضه اقدام گردد.