ارزيابي خطر سيل‌‌خيزي در حوضه‌ آبخيز رودخانه‌ زشك شانديز با استفاده از مدل‌‌ سازي بر مبناي سنجش ‌از دور و روش تحليل سلسله ‌مراتبي - فازي

در اين تحقيق، به منظور ارزيابي خطر سيل‌‌خيزي حوضه‌ آبخيز زشك شانديز در استان خراسان رضوي، از مدل تلفيقي تحليل سلسله مراتبي-فازي استفاده شد كه دربرگيرنده‌ مراحل مختلف، نظير امتياز‌‌دهي زوجي معيارها و زيرمعيارها براساس نظرات كارشناسي، فازي‌‌سازي امتيازات، اختصاص وزن‌‌هاي فازي و تلفيق نهايي عوامل است. بدين‌‌منظور، 15 شاخصِ مورفومتريك در فرايند مدلسازي مورد استفاده قرار گرفت كه در ادامه به آن‌ها اشاره مي‌شود. در نتيجه‌ اين تحقيق، از بين عوامل مؤثر بر سيل‌‌خيزي، آبراهه‌‌ها به‌عنوان بستر اصلي رخدادهاي سيل، عامل بارش به‌عنوان كليدي‌‌ترين محركه‌ اقليمي سيل و متغيرهاي هيدرولوژيك، ادافيك و بوتانيك حاكم بر حوضه‌ آبخيز نظير جريان تجمعي، شماره‌ منحني و شاخص تفاضل نرمال‌شده‌ پوشش گياهي، به‌ترتيب با وزن‌‌هاي فازي‌شده‌ 0.072، 0.071، 0.07، 0.068 و 0.067، به‌عنوان مهم‌‌ترين عوامل در محدوده‌ مطالعاتي شناسايي شدند. نتايج پهنه‌‌بندي پتانسيل مكاني سيل‌‌خيزي در محدوده‌ مطالعاتي حاكي از آن است كه حدود 27.5 درصد (1873 هكتار) از سطح حوضه در كلاس‌‌هاي خطر سيل‌‌خيزي زياد و خيلي‌‌زياد قرار گرفته‌‌اند. توزيع مكاني كلاس‌‌هاي خطر بالاي سيل‌‌خيزي در بالادست و پايين‌‌دست بيانگر لزوم اجراي توأم اقدامات مديريتي نرم در بالادست (بيولوژيك و بيومكانيكي) و سخت (مكانيكي) در پايين‌‌دست حوضه است. همچنين، آموزش ساكنان درباره‌ مفاهيم خطر و ريسك سيل در همه‌ مناطق اعم از كلاس‌‌هاي خطر خيلي‌‌كم تا خيلي‌‌زياد پيشنهاد مي‌‌شود. به‌‌طور‌‌كلي مي‌‌توان نتيجه گرفت كه در حوضه‌هاي وسيع با داده‌‌هاي محدود، استفاده از مدل‌‌هاي تلفيقي كارشناسي-قاعده‌‌محور نسبت‌به مدل‌‌هاي داده‌‌كاوي داده‌‌محور (لزوم شواهد ميداني نقطه‌‌اي يا پهنه‌‌اي) ارجحيت بالاتري دارند. در تحقيق حاضر، روش فازي با تبديل نظرات كارشناسي در مقياس‌‌هاي 0 تا 1 در ارائه‌ بهترِ نظرات و هم‌‌سو‌‌سازي با واقعيت طبيعي منطقه نقش مؤثري داشت.