مدل‌سازي تبخير روزانه از تشت، با استفاده از برنامه‌نويسي بيان‌‌ژن و سري‌‌هاي زماني در استان خوزستان

مدل‌‌سازي تبخير از تشت، علاوه بر كاربرد در مطالعات هيدرولوژي مانند برآورد هدررفت آب از مخازن سدها، به برآورد نياز آبي گياهان در مناطقي كه اطلاعات لايسي‌‌متري وجود ندارد نيز كمك مي‌‌كند. مدل‌‌سازي اين پارامترِ مهم مي‌‌تواند در تخمين‌‌داده‌‌هاي گم‌شده نيز بسيار كارگشا باشد. در اين پژوهش با به‌كارگيري مدل برنامه‌‌نويسي بيان‌‌ژن (GEP) و برخي مدل‌‌هاي سري‌‌ زماني، تبخير روزانه از تشت در يك دوره‌ ۲۰ ساله (۲۰۲۰-۲۰۰۰) در سه ايستگاه سينوپتيك اهواز، آبادان و دزفول مدل‌‌سازي شد. نتايج نشان داد استفاده از داده‌‌هاي 14، 16 و 20 ماه قبل براي شبيه‌‌سازي نسبت‌به دوره‌‌هاي كوتاه‌‌تر، در هر دو مرحله‌ آموزش و آزمون نتايج دقيق‌تري ارائه مي‌‌كند. همچنين براساس معيارهاي ارزيابي، ميزان خطاي شبيه‌‌سازي در ماه‌‌هاي سرد سال (اكتبر تا مارس) نسبت‌به ماه‌‌هاي گرم (آپريل تا سپتامبر) به‌طور متوسط 28 درصد كمتر بود. هرچند در تمام 12 ماه سال، حداقل يك الگوي مناسب با دقت قابل‌قبول براي شبيه‌‌سازي داده‌‌هاي تبخير روزانه به‌دست آمد. بهترين نتايج در ماه‌‌هاي گرم سال در ماه آگوست و در دزفول مشاهده‌‌ شد، به‌نحوي‌كه خطاي برآورد تبخير روزانه 0.93 ميلي‌‌متر در روز و ضريب نش 0.80 به‌دست آمد. در ماه‌‌هاي سرد سال نيز كمترين خطا (0.70 ميلي‌‌متر در روز) در ماه دسامبر و در آبادان به‌همراه ضريب نش 0.82 مشاهد شد كه نشان‌هنده‌ كارايي بالاي مدل GEP در شبيه‌‌سازي داده‌‌هاي تبخير از تشت است. مقايسه‌ نتايج اين مدل با برخي مدل‌‌هاي سري ‌‌زماني نيز نشان داد مدل GEP در همه‌ ماه‌‌ها در آبادان داراي خطاي كمتري است. در دزفول مدل Holt در ماه‌‌هاي ژانويه و سپتامبر نتايج بهتري نسبت‌به GEP ارائه كرد. ميزان خطا در اين دو ماه به‌ترتيب 61 و 71 درصد كمتر از مدل GEP بود. در ايستگاه اهواز نيز مدل Exponential smoothing در اكتبر و مدل Holt در نوامبر به‌ترتيب تبخير روزانه را با 48 و 68 درصد خطاي كمتر برآورد كردند.