شبيه‌سازي اثر ورمي‌كمپوست بر انتقال ماده‌واكنش‌پذير سديم در خاك اشباع و نزديك اشباع

بررسي آزمايشگاهي انتقال و سرنوشت مواد درون خاك به‌جهت اثرگذاري مستقيم بر چرخه‌حيات و شبيه‌سازي رفتار آن‌ها به‌منظور آينده‌نگري درخصوص عواقب آن‌ها، ثبات محيط‌زيست و سلامت محصولات كشاورزي و منابع آب ضروري است. هدف از مطالعه‌حاضر، شبيه‌سازي انتقال ماده‌واكنشي سديم در خاك طبيعي و خاك داراي ورمي‌كمپوست تحت شرايط اشباع و نزديك به اشباع با سه مدل تعادلي، جذب تك‌مكاني و جذب دومكاني است. براي انجام آزمايش، دو نمونه خاك طبيعي و خاك داراي ورمي‌كمپوست به‌ ميزان 1.45 درصد وزني در ستون‌هايي به طول و قطر 10 و 5.95 سانتي‌متر ريخته شده و بعد از آبشويي، جرياني حاوي 1 ميلي‌مول بر ليتر پتاسيم نيترات و 0.435 ميلي‌مول بر ليتر سديم كلرايد به مدت 270 دقيقه در شرايط اشباع و نزديك اشباع تزريق و سپس در همان شرايط رطوبتي مجدداً با آب مقطر آبشويي شدند. سپس منحني‌هاي رخنه‌سديم به منظور برآورد ضرايب جذب سديم با مدل‌هاي تعادلي، جذب تك‌مكاني و دومكاني در محيط Hydrus-1D شبيه‌سازي شد. نتايج شبيه‌سازي نشان داد كه متوسط مقادير RMSE براي مدل‌هاي تعادلي، جذب تك‌مكاني و جذب دومكاني به‌ترتيب 0.125، 0.021 و 0.015 بوده كه مبين دقت بالاتر مدل جذب دومكاني و دقت پايين مدل تعادلي است. مقادير كسر مكان‌هاي جذبي در همه‌آزمايش‌ها كمتر از 0.5 بوده كه مبين جنبشي‌بودن فرايند جذب سديم درون ماتريكس خاك است. غيراشباع‌شدن خاك و كاربرد ورمي‌كمپوست مقادير كسر F را به‌ترتيب 85.5 و 66.5 درصد كاهش داده و موجب وابستگي بيشتر آزمايش به زمان شد. همچنين، ضرايب توزيع سديم (KD) با كاربرد ورمي‌كمپوست و غيراشباع‌شدن خاك به‌ترتيب 3.4 و 12.6 درصد افزايش يافت كه نشان‌دهنده‌افزايش توان هيدروليكي و فيزيكي خاك در نگهداشت مواد محلول درون خاك است. نتايج آناليز حساسيت نشان داد كه ضرايب KD و α به‌ترتيب بيشترين و كمترين تأثير را در شبيه‌سازي منحني رخنه داشتند