واكاوي قطعه «در جست‌وجوي زمان از دست رفته» اثر عليرضا مشايخي با تكيه بر تئوري‌مكمل

در اين پژوهش به بررسي تئوري مكمل در موومان اول قطعه‌ي پيانويي «در جست‌وجوي زمان ازدست‌رفته»، اثر عليرضا مشايخي از مجموعه‌ي «باغ‌هاي ايران» پرداخته شده است. به‌عنوان هدف كلي به مطالعه‌ي شيوه‌ي استفاده از تئوري مكمل آهنگ‌ساز، در طول اثر پرداخته شده و براي دست‌يابي به اين امر، علاوه‌بر واكاوي تئوري مكمل در دل هر عنصر، ازجمله ساختار فواصل، ملودي و هارموني، به شيوه‌ي ادغام عناصر موسيقيِ ايراني با اِلِمان‌هاي موسيقي كلاسيك غرب نيز پرداخته شده است. بسط‌وگسترش آكُردشناسي و ملودي به‌عنوان دو تكنيك عمده براي پيشبرد اين اثر مورداستفاده قرارگرفته‌اند. آكُردشناسي‌ كه به‌طورمداوم در حال استفاده از خويشاوندي‌هاي پنجم و ثبات بخشيدن به آن در طول اثر است و نت‌هاي تكميلي به ساختار آن غنا و رنگ تازه‌اي مي‌بخشند. هم‌چنين نشان داده شد كه آهنگ‌ساز براي ساختن ملودي، چگونه فواصل را انتخاب كرده، آن‌ها را با استفاده از نت‌هاي تكميلي پر مي‌كند و به انجام مي‌رساند. استفاده از فضاي مدال ايراني در ملودي‌ها محسوس است. اين تحقيق به شيوه‌ي توصيفي ـ تحليلي و برمبناي مطالعه‌ي كتابخانه‌اي انجام شده است و درنهايت نشان داده شد كه فواصل، ملودي و هارموني اين اثر از قوانين تئوري مكمل كه آهنگ‌ساز آن را در كتاب فرهنگ آهنگ‌سازي توضيح داده، تبعيت مي‌كنند. در اين اثر شاهد توجه آهنگ‌ساز به روابط ملوديك، نغمه‌هاي درون دستگاه‌هاي ايراني (ملودي مدل)، آزادي و سيال بودن موسيقي ايراني ازلحاظ ريتم و متر هستيم و ديده شد كه آهنگ‌ساز چگونه به كاراكتر موسيقي ايراني كه به‌صورت دوم‌هاي پايين‌رونده است، توجه كرده است. آهنگ‌ساز براي رنگ‌آميزي‌هاي صوتي در اين اثر از آپاژياتورهاي مشدد، كاهش و افزايش بافت، ايجاد فواصل دوم كه ايجاد تنش مي‌كنند و گوش را به خود مي‌كشند، چندصدايي‌هاي پوشيده و نت‌هاي تكميلي (پهلويي) در دل هارموني بهره برده است. در اين قطعه پي مي‌بريم كه خويشاوندي‌هاي پنجم در همه‌جا ثبات خود را حفظ مي‌كنند و با اضافه شدن نت‌هاي تكميلي رنگ و جاني تازه مي‌گيرند. ارايه‌ي مجدد تم را در اين اثر به حالت كاهش يا گسترش يافته و ملهم از تم اوليه، بسيار مي‌توان شاهد بود.