لكچر-پرفورمنس و خلق معنا: چگونگي شكل‌گيري معنا در دوگانۀ سخنراني و اجرا با تكيه بر نقد رتوريكي

«لكچر- پرفورمنس» با عنوان فارسي «سخنراني- اجرا» يا «اجرا- گفتار» مفهومي به‌نسبت نوپا است كه از اواخر قرن بيستم فرصتي براي خلاقيت و تأثيرگذاري بيشتر سخنرانان و اجراگران فراهم كرده است. اين شكل دوگانه، تلفيقي از سخنراني و اجرا است. بخش سخنراني معمولاً شامل صحبت در مورد موضوعي خاص است و بخش اجرا مي‌تواند از رسانه‌هاي مختلف به‌شكلي هدفمند در خدمت هدف اثر، استفاده كند. به‌اين‌ترتيب، با دراماتورژي نمايشي، سخنراني؛ سرزنده‌تر، هنري‌تر و تأثيرگذارتر مي‌شود. مسأله‌ي موردبحث در اين مقاله، نحوه‌ي خلق معنا با استفاده از عناصر مختلف در «لكچر- پرفورمنس» است. اين پژوهش بعد از تعريف اين فضاي دوگانه، به تفاوت‌هاي آن از هريك از اجزاي سازنده‌اش يعني سخنراني و اجرا مي‌پردازد و ذات دوگانه‌ي آن را تبيين مي‌كند. اگر سخنران تنها از طريق ارايه‌ي مستقيم مطالب به شكل‌دهي معنا مي‌پردازد، و اجراگر تنها از طريق اجراي هنري به اين عمل توجه مي‌كند، در دوگانه‌ي ‌لكچر- پرفورمنس مطلب از طريق بازي بين سخنراني و اجرا به مخاطب منتقل مي‌شود و مخاطب بايد با يافتن رابطه‌ي بين سخنراني و اجرا، معنايي را براي خود خلق كند. پس پرسشي كه مطرح مي‌شود، چنين است: «لكچر- پرفورمنس» براي درگير كردن مخاطب در فرايند توليد معنا از چه ابزاري استفاده مي‌كند تا بتواند پيام را نه‌تنها از طريق سخنراني مستقيم، و نه از طريق اجرا، بلكه با تلفيقي از سخنراني و ابزار هنري و نشانه‌هاي ديداري و شنيداري توليد كند؟ بدين‌منظور، اثري با عنوان «درباره‌ي حقيقت» به‌عنوان نمونه‌ي موردي انتخاب و از نقد رتوريكي سه‌مرحله‌اي براي تحليل استفاده ‌شده است. نقد رتوريكي به‌دليل سنجش رابطه‌ي بين فرستنده، اثر و گيرنده و پرداختن به نحوه‌ي ايجاد معنا براي اين پژوهش مناسب است. در اين نقد، ابتدا هدف اثر مشخص شده، سپس نحوه‌ي پرداخت آن هدف بررسي شده و درنهايت، نوعي ارزيابي زيباشناسانه صورت گرفته است. نتايج بررسي اين اثر نشان داد كه هدف از «درباره‌ي حقيقت»، به چالش كشيدن مفهوم حقيقت و ارتباطش با انسان و انسانيت است. مؤلف از نشانه‌هاي فراواني براي ايجاد ارتباط بين لايه‌هاي مختلف استفاده كرده، از قبيل رنگ، رقص، آيروني و غيره، و درنهايت با توجه به اينكه توليد معنا به كشف معنا توسط مخاطب در لايه‌هاي مختلف بستگي دارد، همين غناي چندلايه، زيبايي‌آفرين است. در نتيجه‌گيري كلي‌تر مي‌توان گفت در «لكچر- پرفورمنس»، سخنران- اجراگر مي‌تواند از همه‌ي ظرفيت‌هاي سخنراني و اجرا در ارتباط باهم استفاده كند و با ايجاد لايه‌هاي معنايي، مخاطب را در خلق معنا شريك سازد. اين پژوهش كيفي، توصيفي- تحليلي بوده و از ابزار كتابخانه‌اي و اينترنتي سود جسته است.