مطالعه نئوفرماليستي بازنمايي تصاوير رويا در فيلم شايد وقتي ديگر (1366)

پژوهش حاضر به بررسي بازنمايي زيبايي‌شناسانه‌ي تصاوير رؤياها در فيلم شايد وقتي ديگر (1366) به كارگرداني بهرام بيضايي مي‌پردازد. هدف پژوهش‌گران يافتن علت استفاده از فرم به‌كارگرفته‌شده در به تصوير كشيدن رؤياهاي درون فيلم است. ازاين‌رو، پژوهش با رويكردي نئوفرماليستي، به بررسي چگونگي شكل‌گيري تصاوير رؤيا و ويژگي‌هاي آن در ذهن انسان مي‌پردازد كه در اين راه به فرآيند رؤياپردازي از نظر زيگموند فرويد و چهار مشخصه‌ي مهم رؤيا (عدم وجود منطق، روايت مختل، ثنويت حضور و تصاوير پراكنده) نگاه دقيقي دارد. در بخش بعدي با بررسي كلي رؤيا در سينما از سال‌هاي ابتدايي پيدايش سينما تا به امروز و مطالعه‌ي ويژگي‌هاي فرمي بديع استفاده‌شده در سينماي جهان جهت بازنمايي تصاوير رؤيايي، نگاهي به امكانات فيلم‌برداري و تدويني دارد كه مي‌توان با بهره‌گيري از آن‌ها در بازنمايي تصاوير رؤياها به مشخصه‌هاي ذكرشده‌ي رؤيا نزديك شد. بنابراين علل به‌كارگيري ابزارهاي سينمايي مورد استفاده در ساخت فرم سينمايي مشابه به رؤيا روشن مي‌شود. در انتها پژوهش‌گران بر مبناي ويژگي‌هاي رؤيا در علم روان‌شناسي و ابزار، تكنيك‌ها، روش‌هاي سينمايي و عناصر موجود در تجربيات برجسته‌ي سينماي جهان، به تحليل سكانس‌هاي رؤياي فيلم شايد وقتي ديگر (1366) مي‌پردازند و با بررسي و تطابق اطلاعات به‌دست‌آمده درمي‌يابند كه تصاوير رؤياها در نمونه‌ي موردي حاضر به‌منظور نزديك‌سازي تصاوير به تجربيات شخصي و جمعي از ابزارهاي فيلم‌برداري و تدوين بهره گرفته است. هر چهار مشخصه‌ي مهم رؤيا در هر سه رؤياي موجود در فيلم وجود دارند و فعاليت‌هايي چون تراكم، جابه‌جايي و ملاحظات بازنمايي در مرحله‌ي اوليه‌ي رؤياپردازي و همچنين فرآيند ثانويه‌ي رؤياپردازي در سكانس‌هاي رؤيا مشخص هستند. درضمن به‌وضوح مي‌توان تأثير تجربه‌هاي موفق سينماي جهان، كه سعي در تكرار تجربه‌ي شخصي در فيلم داشته‌اند، را در اين فيلم ديد. به‌كارگيري عناصر زيبايي‌شناسانه در خلق سكانس‌هاي رؤياي اين فيلم دغدغه‌ي فرمال بهرام بيضايي براي هم‌گام‌سازي فرم و محتوا را گوشزد مي‌كند.