ترامتنيت در اثر موسيقايي

امروزه مطالعات بينامتني در نقد هنري جايگاه ويژه‌اي يافته و در اين ميان مدل ژرار ژنت كه نام «ترامتنيت» بر آن نهاده، به دليل ساختارمندي قوي و جامع‌الاطراف بودن آن، برجسته شده است. ترامتنيت در وهله‌ي اول براي مطالعه‌ي ارتباطات ميان ‌متون و بعد براي شناخت عوامل مؤثر در فهم متن و چگونگي ورود به جهان متن، الگوي كارآمدي ارايه مي‌كند و اين الگو پنج بخش بيش‌متني، بينامتني، سرمتني، فرامتني و پيرامتني را شامل مي‌شود. اين پنج بخش نه‌تنها بيان مي‌كند كه يك متن چطور همواره در يك شبكه‌ي معنايي منسجم قرار مي‌گيرد، بلكه نشان مي‌دهد كه فهم هر متن وابسته به فهم متون ديگري است كه به طرق مختلف با متن اصلي در ارتباط‌اند و معناداري متن همواره در اين ارتباط اتفاق مي‌افتد. ترامتنيت در ابتدا بيشتر در نقد ادبي به‌كار گرفته مي‌شد. خود ژنت نيز بر ادبيات متمركز بود، اما كم‌كم به‌عنوان روشي توانمند در ديگر هنرها نيز به‌كار گرفته شد. در پژوهش حاضر، چگونگي استفاده از ترامتنيت به‌عنوان يك روش نقد براي موسيقي بررسي و نمونه‌هايي براي بخش‌هاي مختلف ترامتني به‌عنوان شاهد استفاده شده است. ذكر شواهد و نمونه‌هاي موسيقايي همگي مبتني بر موسيقي ايراني است كه به‌عنوان مطالعه‌ي موردي درنظر گرفته شده است. در اين پژوهش اثر موسيقايي در معناي گسترده‌ي آن، اعم از باكلام يا بي‌كلام، يا موسيقيِ در كنار ديگر هنرها، به‌عنوان يك متن در نظر گرفته شده و با الگوي ساختاري ترامتني مورد مطالعه قرار گرفته و نحوه‌ي ارتباط آن با ديگر متون بررسي شده است. اين ارتباط اعم از بيناموسيقايي و يا بينارسانه‌اي است، بدين‌معنا كه ارتباط متنِ‌موسيقايي با ديگر هنرها نيز ذيل ترامتنيت گنجانده شده است. در ارايه‌ي مثال براي هر بخش نيز، گستره‌ي وسيعِ موسيقي در نظر گرفته شده و مثال‌ها همگي از موسيقي ايراني و بيشتر موسيقي رديف دستگاهي انتخاب شده‌اند. در توصيف هر بخش، نحوه‌ي تطبيق آن با موسيقي و نقدهاي وارد بر نظريه‌ي ژنت ذكر شده و هر بخش براي به‌كارگيري در موسيقي بازتعريف شده است. همچنين بخش فرعي جديدي با نام محيط متن به بخش پيرامتني اضافه شده كه عهده‌دار تحليل پيرامتني موسيقي در ارتباط با ديگر هنرها است.