شماره ركورد
1373189
عنوان مقاله
بررسي جامعهشناختي شيوههاي نظم و نثر در نمايشنامۀ جيجكعليشاه بر پايۀ نظريات باختين
پديد آورندگان
شكوري ، حامد دانشگاه شاهد
از صفحه
45
تا صفحه
58
كليدواژه
جيجكعليشاه , باختين , نقد جامعهشناسانه , چندصدايي
چكيده فارسي
براساس نگاه نقادانهي باختين هيچ گفتهاي در زبان معنايي بهتمامي معين و يگانه ندارد، بلكه گرايشهاي تاريخيِ باقيمانده از پيش، در زبان، منجر به امكان تعدد برداشتهاي انضمامي ميشود. نظامهاي زباني پيش از نويسندگان وجود دارند و درون خود، بازتابدهندهي كشمكشهاي تاريخي طبقات و گروهها هستند. آثار ادبي برجسته هميشه در كارِ نقد زبان ادبي و استفاده از گفتار روزمرهي مردم زمانهي خودشان هستند. در مقابل بخشهايي از جامعه كه در خدمت قدرت حاكمه هستند ميكوشند نشانههاي زبان را تكآوايي كرده و امكان برداشتهاي متفاوت را از ميان ببرند؛ اما هرگز بهكلي در اين كار موفق نميشوند و ازاينرو كشمكش ميان جنبههاي مركزگرا و مركزگريز زبان همواره ادامه دارد. در دورهي مشروطه، ايران شرايط حساس اجتماعي- تاريخي و يك گسست مهم تاريخي را تجربه كرد كه منجر به نوشتهشدن آثار سياسي، ادبي و نمايشي بسياري شد. آثاري كه منعكسكنندهي شرايط خاص اجتماعي بود. تأثير اين تحول اجتماعي چنان بزرگ بود كه حتي پسازآن نيز ادامه يافت. نمايشنامهي جيجكعليشاه نوشتهي ذبيح بهروز با آنكه پس از روزگار مشروطه و در آغاز دوران پهلوي اول نوشته شده اما به خاطر ويژگيهاي مشتركِ بسياري كه با آثار سياسي و اجتماعي پيشين دارد ميتواند در سنت نمايشنامهنويسي اجتماعي- سياسي دوران مشروطه و بسيار متأثر از آن بررسي شود. اين نمايشنامهها قصدها و گرايشهاي بسياري از گروهها و طبقات اجتماعي را در خود نهفته دارند. اين متون دنبالهروِ خيزش نوين ايران هم در سنگر نثر يعني ستيز با زبان حاكمان و هم در سنگر اجتماعي يعني ستيز با برتري ناعادلانه و رفتار استبدادي آنها براي رسيدن به انقلاب و برقراري قانون مشروطه هستند. براي اين هدف نمايشنامهي جيجكعليشاه به شيوهي چندآوايي نوشته شده و در اين تحقيق تحليل صداها و لحنهاي مختلف آن به شيوهي كتابخانهاي انجام شده است. اين پژوهش در پايان به اين نتيجه رسيده كه در جيجكعليشاه زبان سادهنويسانه و طنزآميز طبقات پايين جامعه در كنار زبان كهنه و فرسودهي ادبيات سنتي ايران در نظم و نثر قرار گرفته و با شكستن چيرگي كاملِ آن، يك متن چندآوايي را پديد آورده كه در آن نگاه نقادانهي طبقهي روشنفكر ايراني به شيوهي حكمراني و زيست طبقهي حاكمه نويد انواع تازهاي از سياست و نظم اجتماعي را ميدهد.
عنوان نشريه
نامه هنرهاي نمايشي و موسيقي
عنوان نشريه
نامه هنرهاي نمايشي و موسيقي
لينک به اين مدرک