روندپژوهي تنويع رباعي احاديث و اعتبارسنجي آن در مكتب حلّه

نظريهٔ شيخ مفيد و سيدمرتضي (عدم‌حجيت اخبار آحاد) به‌مرور زمان و با ازدست‌رفتن قرائن، ناكارآمدي خود را براي ساير اعصار نشان داد و لذا علامه حلي نظريهٔ حجيت اخبار آحاد را مطرح كرد و سبب شد تا پرداختن به مباحث سندي و توجه به اوصاف راوي، اولويتي دوچندان پيدا كرد و همين مسئله، زمينهٔ پيدايش تنويع رباعي حديث و تغيير تقسيم‌بندي دوگانه‌محور (صحيح و ضعيف) به چهارگانه (صحيح، حسن، موثق و ضعيف) را فراهم كرد. البته ارزيابي سندي در نزد علامه حلي و نسل‌هاي نخستين مكتب حله، يگانه معيار پذيرش روايت نبود و ايشان راجع به قرائن، بي‌اعتنا نبودند و لذا گاه اخبار غيرصحيح را در صورت داشتن برخي از اوصاف، در شمار صحاح قرار مي‌دادند و به آن‌ها عمل مي‌كردند، اما حلقهٔ واپسين مكتب حله با كنارگذاشتن قرائن، معيار اعتبار سند را به‌عنوان تنها معيار پذيرش روايت برگزيدند و برخلاف نسل‌هاي نخستين اين مكتب، روايت معتبر را منحصر در خبر صحيح دانستند و حتي بر پذيرش روايات صحيح اعلايى اصرار ورزيدند. اين عملكرد افراطي از يك سو، موجبات ظهور مكتب اخباري‌گري و نيز انزواي الگوي فقاهت محقق اردبيلي در ميان مجتهدان پس از وي را فراهم كرد و از سوي ديگر، سبب بي‌پشتوانه‌ماندن بسياري از احكام و درنتيجه كثرت تمسك به اصل (اصل عدم) در صدور فتوا در ميان آنان شد.در اين نوشتار به سخت‌گيري‌هاي پيروان مكتب حله در پذيرش روايات و آثار اين عملكرد مي‌پردازيم.