عليت گرنجر متغير در زمان ميان دلاري شدن، نرخ ارز و بازار سهام: رويكرد خودرگرسيون برداري گسترش‌يافته با وقفه (LA-VAR)

در زمان وقوع شوك‌هاي ناگهاني نرخ ارز، دلاري شدن از جمله مسائلي است كه براي حفظ قدرت خريد واحدهاي اقتصادي در يك كشور رخ مي‌دهد و مي‌تواند تمامي بازارها به‌خصوص بازار سهام را تحت تأثير قرار دهد. هدف اين مقاله به‌كارگيري مدل خودرگرسيون برداري گسترش‌يافته با وقفه (LA-VAR) براي ارزيابي پويايي‌هاي روابط عليت گرنجري ميان نرخ ارز، دلاري شدن جزئي و بازار سهام در اقتصاد ايران است. بدين منظور از داده‌هاي ماهانه در دوره فروردين 1388 تا آبان 1401 استفاده شد. يافته‌هاي الگوريتم‌هاي‌ تكامل بازگشتي (RE)، پنجره گردشي (RO) و بسط پيشين (FE) نشان داد در بيشتر دوره مورد بررسي هيچ رابطه علّي ميان نرخ ارز و بازده شاخص كل بازار سهام وجود نداشته است. فقط در دوره سال 1397 تا پاييز 1399 ابتدا عليت دوسويه بين نرخ ارز و بازده شاخص كل برقرار بوده است و بعد از آن جهت عليت از نرخ ارز به سمت بازده شاخص كل است. همچنين نتايج عليت نرخ ارز و دلاري شدن حكايت از آن داشت نرخ ارز از دي ماه 1390 تقريباً تا آبان 1392 عليت گرنجري دلاري شدن بوده است كه در اين زمان نرخ ارز از حدود 1800 تومان به حدود 3000 تومان و شاخص دلاري شدن از حدود 0.3 به 0.5 افزايش يافته است. در مقابل در بيشتر دوره 1397 تا پاييز 1399 نرخ ارز عليت گرنجري دلاري شدن است. بر اين اساس با توجه به منبع شوك‌ها، بايد سياست‌گذاري مناسبي براي نرخ ارز يا امكان دلاري شدن در نظر گرفته شود.